İki hafta sonra, 2 Ağustos 2026’da, Avrupa Birliği’nin Yapay Zekâ Yasası’nda yeni bir takvim maddesi devreye giriyor. Çoğu üretici bu başlığı “bizi ilgilendirmez, biz yapay zekâ şirketi değiliz” diye geçiyor. Oysa kuralların bu turu, yapay zekâ geliştirenleri değil kullananları da bağlıyor: müşteri destek hattında sohbet robotu çalıştıran, ürün görselini veya katalog metnini yapay zekâyla üreten bir imalatçı da kapsama girebiliyor.
Aynı dönemde ikinci bir haber var ve ilkinin baskısını azaltıyor: AB, yasanın en ağır bölümünü — yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülükleri — “Omnibus” adı verilen sadeleştirme paketiyle ileri bir tarihe attı. Yani Ağustos’ta başlayan şey sanıldığı kadar geniş değil, ama sanıldığı kadar uzak da değil.
Yasa neyi düzenliyor, kimi bağlıyor?
AB Yapay Zekâ Yasası (AI Act), yapay zekâ sistemlerini risk seviyesine göre sınıflandıran ve her seviyeye farklı yükümlülük bağlayan bir tüzük. 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girdi ve maddeleri kademeli bir takvimle uygulanıyor. Yasaklı uygulamalar 2025 Şubat’ında, genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin kurallar 2025 Ağustos’unda devreye girmişti.
Kapsam tarafındaki asıl mesele coğrafya değil, çıktının nerede kullanıldığı. Tüzük yalnızca AB’de kurulu şirketleri değil; sistemini AB pazarına sunan ya da sistemin ürettiği çıktı Birlik içinde kullanılan üçüncü ülke sağlayıcı ve kullanıcılarını da kapsıyor. Türkiye’de kurulu, Almanya’daki müşterisine yapay zekâ destekli bir hizmet sunan bir şirket bu tanımın içine düşebiliyor. Kendi durumunuz için bu değerlendirmeyi hukuk danışmanınızla yapın; kapsam analizi şirketin rolüne (sağlayıcı mı, kullanıcı mı) göre değişiyor.
2 Ağustos 2026’da başlayan kurallar: şeffaflık
Bu tarihte devreye giren bölümün merkezinde tüzüğün 50. maddesi var: belirli yapay zekâ sistemleri için şeffaflık yükümlülükleri. Özü basit — insan, yapay zekâyla muhatap olduğunu ya da önündeki içeriğin yapay zekâyla üretildiğini bilmeli. Dört ana başlıkta toplanıyor:
- İnsanla doğrudan etkileşen sistemler. Sohbet robotu gibi sistemler, karşısındaki kişinin bir yapay zekâyla konuştuğunu anlayacağı şekilde tasarlanmalı. Durum makul bir kullanıcı için zaten apaçıksa bildirim aranmıyor.
- Üretilen içeriğin işaretlenmesi. Sentetik ses, görsel, video veya metin üreten sistemlerin çıktısı, makine tarafından okunabilir biçimde “yapay olarak üretilmiş” şeklinde işaretlenmeli. Yazım denetimi gibi yardımcı düzenleme işlevleri bu yükümlülüğün dışında.
- Duygu tanıma ve biyometrik sınıflandırma. Bu sistemleri kullananlar, sisteme maruz kalan kişileri bilgilendirmek zorunda.
- Deepfake ve kamuoyunu bilgilendiren metinler. Yapay zekâyla üretilmiş veya değiştirilmiş gerçekçi içerik açıklanmalı. Sanatsal ve kurgusal yapıtlar için yükümlülük hafifletilmiş; editöryel sorumluluk altında insan denetiminden geçen metinler için bir istisna tanınmış durumda.
İşaretleme tarafında bir geçiş süresi de var: 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sürülmüş üretken sistemler için makine tarafından okunabilir işaretleme uyumunun 2 Aralık 2026’ya kadar ertelendiği belirtiliyor. İşaretlemenin teknik standartları hâlâ olgunlaşıyor; uygulama ayrıntısını AB Komisyonu duyurularından takip etmek doğru olur.
Yüksek riskli sistemler: takvim Omnibus ile ertelendi
Yasanın işletmeler açısından en maliyetli bölümü, yüksek riskli sistemlere getirilen risk yönetimi, veri yönetişimi, teknik dokümantasyon ve insan gözetimi yükümlülükleriydi. Bunların 2 Ağustos 2026’da başlaması bekleniyordu.
Avrupa Komisyonu, 19 Kasım 2025’te yayımladığı Dijital Omnibus paketiyle bu takvimi değiştirmeyi önerdi; gerekçe olarak ulusal yetkili otoritelerin atanmasındaki ve uyumlaştırılmış standartların hazırlanmasındaki gecikmeler gösterildi. Metin, Avrupa Parlamentosu’nda 16 Haziran 2026’da, AB Konseyi’nde 29 Haziran 2026’da onaylandı ve Resmî Gazete’de yayımının ardından Temmuz 2026 içinde yürürlüğe giriyor.
| Yükümlülük | Önceki tarih | Omnibus sonrası |
|---|---|---|
| Şeffaflık kuralları (madde 50) | 2 Ağustos 2026 | Değişmedi — 2 Ağustos 2026 |
| Bağımsız yüksek riskli sistemler (Ek III) | 2 Ağustos 2026 | 2 Aralık 2027 |
| Ürüne gömülü yüksek riskli sistemler (Ek I) | 2 Ağustos 2027 | 2 Ağustos 2028 |
Tablodaki mesaj net: erteleme yüksek risk tarafında, şeffaflık tarafında değil. Bir imalatçının günlük işinde karşılaştığı sohbet robotu ve içerik üretimi başlıkları Ağustos’ta yürürlüğe giriyor. Tarihler nihai metinle güncellenebildiğinden, yatırım veya sözleşme kararı vermeden önce güncel resmî kaynaktan teyit alın.
Türkiye’deki üretici bu tablonun neresinde?
Somut bir örnek üzerinden bakalım. Avrupa’ya makine parçası satan, elli kişilik bir üretici düşünün. Web sitesinde bir sohbet robotu var, ürün açıklamalarını ve pazarlama görsellerini yapay zekâyla hızlandırıyor, teklif hazırlarken bir dil modeline metin yazdırıyor. Bu şirket “yapay zekâ şirketi” değil — ama Ağustos’tan itibaren şeffaflık başlıklarının kapsamına giren üç ayrı kullanım biçimi var elinde.
Yapılacak iş, kapsamlı bir uyum programı kurmak değil. Şu üç sorunun yanıtını bilmek: Yapay zekâyı nerede kullanıyoruz? Çıktısı AB’de bir yere gidiyor mu? Kullanan kişi yapay zekâyla muhatap olduğunu anlıyor mu? Çoğu KOBİ için gereken düzeltme, sohbet robotuna bir bildirim satırı eklemek ve üretilen içeriğin nasıl işaretlendiğini tedarikçisine sormak kadar sade olabiliyor.
Asıl zorluk başka yerde: birçok işletme yapay zekânın kendi süreçlerinde nerede çalıştığını bilmiyor. Pazarlama ekibinin kullandığı araç, muhasebenin denediği eklenti, satışın yazdırdığı teklif metni — hepsi ayrı köşelerde, kimse tek bir yerde tutmuyor. Kapsam sorusunu yanıtlamak için önce bu dökümün çıkarılması gerekiyor.
Bugünden atılacak adımlar
- Bir yapay zekâ dökümü çıkarın. Hangi departman hangi aracı, hangi amaçla kullanıyor? Ücretsiz eklentiler ve tarayıcı üzerinden kullanılan araçlar dahil. Tek sayfalık bir liste bile işi görür.
- Rolünüzü netleştirin. Bir sistemi kendiniz mi geliştirip sunuyorsunuz, yoksa hazır bir aracı mı kullanıyorsunuz? Sağlayıcı ve kullanıcı yükümlülükleri farklı; hangi tarafta olduğunuzu bilmeden hazırlık yapılamaz.
- Sohbet robotu varsa bildirimi ekleyin. En düşük maliyetli, en görünür adım. Ziyaretçi bir yapay zekâyla konuştuğunu görsün.
- Tedarikçinize sorun. Kullandığınız aracın sağlayıcısı, çıktının işaretlenmesini nasıl çözüyor? Sözleşme yenileme dönemlerinde bunu gündeme almak, sonradan sistem değiştirmekten ucuz.
- Yüksek risk takvimini not edin, unutmayın. Erteleme rahatlık verdi ama iptal değil. İşe alım eleme sistemi veya güvenlik bileşeni gibi bir kullanımınız varsa, 2027 sonu göründüğü kadar uzak değil.
- Kararı resmî metne dayandırın. Omnibus sonrası nihai düzenlemenin ayrıntıları oturuyor; kritik adımlarda AB Komisyonu duyurularını ve hukuk danışmanınızın görüşünü esas alın.
Uyumun altındaki gerçek katman: veri
Bu başlıkta da tanıdık bir örüntü var. CBAM’da, CSRD’de, şimdi Yapay Zekâ Yasası’nda — düzenlemenin istediği şey aslında rapor ya da bildirim değil, onun altındaki düzenli veri. Sistemlerinizin ne yaptığını, hangi veriyle çalıştığını ve çıktısının nereye gittiğini gösteremiyorsanız, hangi tarih ertelenirse ertelensin hazırlık yapamazsınız.
İkiz Eksen’in çalışma biçimi buradan başlıyor: önce süreçlerin ve verinin sahadan ölçülebilir hale getirilmesi, sonra bunun bir yazılım katmanında toplanması, en sonunda uyum çıktısına dönüştürülmesi. Dijital dönüşüm tarafında yapay zekâyı işe koşarken de, yeşil dönüşüm tarafında karbon verisini raporlarken de aynı zincir çalışıyor.
Bu ölçüm–yazılım–uyum zincirinin arkasında Qera’nın kurumsal yazılım birikimi var: 15’ten fazla sektörde 550’den fazla müşteri ve 100’ün üzerinde ERP uygulaması, yaklaşık 35 kişilik uzman ekip. Altyapı Microsoft Azure üzerinde çalışıyor; ISO/IEC 27001 ve ISO 9001 belgeleriyle bilgi güvenliği ve kalite çerçevesi kurulu. Hukuki görüş ve akredite denetim gibi uzmanlık gerektiren adımları çözüm ortaklarıyla yürütüyoruz; kimin neyi sağladığını çözümler sayfasında açıkça yazıyoruz. Hizmet kapsamımız Türkiye geneline açık.
Şirketinizde yapay zekânın nerede çalıştığını ve bunun sizi hangi başlıkta bağladığını konuşmak isterseniz, bizimle iletişime geçin.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de kurulu bir şirket AB Yapay Zekâ Yasası’na neden tabi olsun?
Tüzük, kapsamı şirketin kurulduğu ülkeye göre değil, sistemin AB pazarına sunulmasına veya çıktısının Birlik içinde kullanılmasına göre belirliyor. AB’deki müşterinize yapay zekâ destekli bir hizmet veriyorsanız kapsama girebilirsiniz. Kesin değerlendirme şirketin rolüne göre değiştiğinden hukuk danışmanınıza danışın.
Ağustos 2026’da tam olarak ne başlıyor?
Tüzüğün 50. maddesindeki şeffaflık yükümlülükleri: sohbet robotu bildirimi, yapay zekâyla üretilen içeriğin işaretlenmesi, duygu tanıma sistemlerinde bilgilendirme ve deepfake açıklaması. Yüksek riskli sistemlere ilişkin ağır yükümlülükler bu tarihte başlamıyor.
Yüksek riskli sistem kuralları neden ertelendi?
Avrupa Komisyonu, ulusal otoritelerin atanmasında ve uyum için gereken uyumlaştırılmış standartların hazırlanmasında gecikme olduğunu gerekçe gösterdi. Dijital Omnibus paketi Parlamento’da 16 Haziran, Konsey’de 29 Haziran 2026’da onaylandı; bağımsız yüksek riskli sistemler için tarih 2 Aralık 2027’ye taşındı.
Hazır bir yapay zekâ aracı kullanıyorum, yükümlülük yine de bende mi?
Sağlayıcı ile kullanıcının yükümlülükleri ayrı tanımlanmış. Örneğin çıktının makine tarafından okunabilir işaretlenmesi sağlayıcı tarafında, deepfake içeriğin açıklanması kullanıcı tarafında konumlanıyor. Kullandığınız aracın sağlayıcısına bu konuyu sormak hazırlığın ilk adımı.
Uyum için nereden başlamalıyım?
Şirket içinde yapay zekânın nerede kullanıldığının dökümünü çıkararak. Bu liste olmadan kapsamda olup olmadığınızı yanıtlayamazsınız. Dökümü çıkardıktan sonra her kullanım için rolünüzü ve çıktının nereye gittiğini işaretleyin; asıl iş bundan sonrası.