CBAM kesin döneminin getirdiği yatırım ihtiyacını daha önce bu köşede ele almıştık: enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, ölçüm altyapısı — hepsi peşin sermaye ister. O yazıda Dünya Bankası’nın KOSGEB/TÜBİTAK bileşenli Yeşil Sanayi Projesi’ne ve EBRD GEFF’e yer vermiştik. Bu kez masaya Türk Eximbank’ın kendi bünyesinde yürüttüğü, doğrudan ihracatçıya yönelik iki kredi programı geliyor.
İkisi de 2024’te imzalandı, ikisi de uluslararası kalkınma bankası garantili, ikisi de amaç olarak aynı noktaya bakıyor: AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması yüzünden zorlanacak ihracatçının yeşil yatırımını finanse etmek.
İki kredi, iki kaynak, ortak amaç
Türk Eximbank’ın resmî duyurusuna göre, ihracatçıya yönelik iki ayrı yeşil kredi hattı işliyor:
| Program | Kaynak / garantör | Toplam tutar | Odak |
|---|---|---|---|
| IBRD Yeşil İhracat Destek Kredisi | Dünya Bankası (IBRD) + Hazine ve Maliye Bakanlığı karşı-garantisi | 1 milyar Euro | CBAM kapsamındaki sektörlerde enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, işletme sermayesi |
| AIIB Yeşil Altyapı Destek Kredisi | Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB) garantisi | 285,7 milyon ABD doları | Çatı/arazi tipi güneş enerjisi, rüzgâr santralleri, su ve enerji verimliliği |
İki program da Eximbank üzerinden yürütülüyor ve ihracatçının doğrudan bankaya başvurmasını gerektiriyor; aracı ticari bankalar üzerinden değil.
IBRD Yeşil İhracat Destek Kredisi: CBAM’a özel tasarlandı
Bu kredi, 7 Mayıs 2024’te imzalanan ve toplam 1 milyar Euro büyüklüğündeki anlaşmanın ürünü. Dünya Bankası (IBRD) 600 milyon Euro’luk ilk zarar tazmin garantisi veriyor, kalan kısmı T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın karşı-garantisiyle destekleniyor.
Ticaret Bakanlığı’nın duyurusunda amaç net biçimde tanımlanıyor: ihracatçıların yeşil dönüşüm yatırımlarını desteklemek ve CBAM’ın ortaya çıkarabileceği zorlukların üstesinden gelinmesine yardımcı olmak. Eximbank’ın kendi ürün sayfasında hedef kitle, CBAM kapsamındaki sektörlerde faaliyet gösteren firmalar olarak tanımlanıyor.
Kredinin kapsadığı harcama kalemleri arasında şunlar öne çıkıyor:
- Enerji verimliliği ekipmanı ve süreç iyileştirmesi
- Güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımları
- Bu yatırımları yapan ihracatçının işletme sermayesi ihtiyacı
Firma başına üst limit ve başvuru koşulları kaynaklarda değişkenlik gösteriyor — bazı kaynaklar 10 milyon Euro, bazıları 20 milyon Euro aralığından bahsediyor. Güncel üst limiti ve faiz/maliyet avantajını başvuru öncesi mutlaka Eximbank’ın ilgili ürün sayfasından veya bir Eximbank temsilcisinden teyit edin; bu tür kredi koşulları dönemsel olarak güncellenebiliyor.
AIIB Yeşil Altyapı Destek Kredisi: yenilenebilir enerji ağırlıklı
İkinci program, Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB) garantisiyle sağlanan 285,7 milyon ABD doları büyüklüğünde bir kaynak. Eximbank’ın duyurusuna göre KOBİ’ler için üst limit 10 milyon dolar, KOBİ dışı işletmeler için üst limit 30 milyon dolar olarak belirlenmiş. 2025’in ilk yarısında bu kaynağın 250 milyon dolarlık kısmı kullanılmış — yani program aktif ve talep görüyor.
Odak alanı IBRD kredisine göre daha dar ve somut: çatı veya arazi tipi güneş enerjisi santralleri, rüzgâr çiftlikleri, su ve enerji verimliliği projeleri. Hedef kitle ihracatçı ve imalatçı-ihracatçı firmalar; kredi orta-uzun vadeli yatırım finansmanı olarak kurgulanmış.
Kim başvurabilir, süreç nasıl işler
İki program da “ihracatçı” tanımını merkeze koyuyor; yani başvuran firmanın fiilen ihracat yapıyor ya da ihracata yönelik üretim gerçekleştiriyor olması bekleniyor. Ötesinde kesinleşmiş, tek bir uygunluk listesi yerine yatırımın niteliği değerlendiriliyor: yenilenebilir enerji mi, enerji verimliliği mi, yoksa bu yatırımı destekleyen işletme sermayesi mi?
Pratikte süreç şöyle işliyor:
- Eximbank’ın “Bana Uygun Çözümü Bul” bölümünden veya doğrudan kredi sayfasından başvuru/ön görüşme talebi iletilir.
- Yatırımın kapsamı (ekipman, enerji kaynağı, beklenen tasarruf) somut biçimde tarif edilir.
- Eximbank, hangi programın (IBRD mi AIIB mi) firmaya uygun olduğunu ve üst limiti netleştirir.
- Kredi, standart ihracat kredilerinden farklı olarak yatırımın “yeşil” niteliğini gösteren bir dosyayla ilerler.
Dördüncü adım genelde en çok zaman alan kısım. Çünkü “yeşil yatırım yapıyorum” demek yetmiyor — yatırımın beklenen enerji/emisyon etkisini rakamla göstermeniz gerekiyor.
Hibe mi, kredi mi, yoksa ikisi birden mi?
Eximbank’ın bu iki programı, daha önce yazdığımız Dünya Bankası Yeşil Sanayi Projesi’nin KOSGEB bileşeninden farklı bir mantıkla çalışıyor: KOSGEB tarafı imalat KOBİ’sine yönelik geniş bir destek çerçevesiyken, Eximbank kredileri doğrudan ihracatçıyı ve CBAM baskısını hedefliyor. İkisi birbirini dışlamıyor — bir firma hem KOSGEB’in olgunluk temelli desteğinden hem de Eximbank’ın yatırım kredisinden farklı aşamalarda faydalanabilir.
Ortak nokta şu: her iki araç da başvuru dosyasında ölçülebilir bir veri bekliyor. Enerji tüketiminiz, üretim hacminiz, mevcut karbon ayak iziniz belgelenmeden ne hibe ne de kredi başvurusu tamamlanabiliyor.
Başvuru öncesi hazırlık: veri olmadan dosya olmaz
Bu noktada çoğu üretici aynı yere takılıyor: yatırım fikri var, niyet var, ama yatırımın etkisini gösterecek veri altyapısı yok. Enerji tüketimi sayaçlarda kayıtlı ama tek bir sistemde toplanmıyor; üretim verisi vardiya defterlerinde, Excel dosyalarında dağınık duruyor.
İkiz Eksen’in yaklaşımı burada devreye giriyor. Önce ölçüm: sahadan enerji ve üretim verisini toplayıp tek bir yerde birleştirmek — dijital dönüşüm tarafında makineden veri toplama ve sayaç entegrasyonuyla kurulur. Sonra yazılıma taşıma: bu veriyi kredi ya da hibe başvurusunda gösterilebilir bir yapıya bağlamak; burada 15+ sektörde 100+ ERP kurulumu ve 550+ müşteri deneyimi taşıyan Qera birikimi ile Microsoft Azure altyapısı kullanılır. En son uyum katmanı: yeşil dönüşüm tarafında CBAM’a özgü emisyon hesabını ve raporlamayı kurmak.
Bu üç adımı tek bir ekipten, Türkiye genelinde anahtar teslim biçimde yürütüyoruz. CBAM kapsamındaki yatırımınız için hangi kredi/destek kombinasyonunun size uygun olduğunu netleştirmek isterseniz, CBAM danışmanlığı sayfamızdan ön değerlendirme talep edebilir ya da doğrudan iletişim formundan bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Eximbank’ın yeşil kredilerine hangi firmalar başvurabilir?
Öncelikli hedef kitle fiilen ihracat yapan veya ihracata yönelik üretim gerçekleştiren firmalar. IBRD kredisi CBAM kapsamındaki sektörlere, AIIB kredisi ise yenilenebilir enerji ve verimlilik yatırımı yapan ihracatçı/imalatçı-ihracatçı firmalara odaklanıyor. Kesin uygunluk kriterlerini Eximbank’tan teyit etmek gerekir.
Bu krediler CBAM ödemesini mi karşılıyor?
Hayır. Krediler CBAM sertifikası bedelini ödemek için değil, sertifika ihtiyacını azaltacak yatırımı (enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, düşük karbonlu üretim) finanse etmek için tasarlanmış. CBAM sertifikasının kendisini AB’deki ithalatçı satın alır.
KOSGEB destekleriyle Eximbank kredisi aynı anda kullanılabilir mi?
Programların amacı ve mekanizması farklı olduğu için ilke olarak birbirini dışlamaz; ancak her programın kendi bütçe ve uygunluk kuralları var. Aynı yatırım kalemi için çifte finansman genelde kabul edilmez — hangi kalemi hangi araçla finanse edeceğinizi net ayırmanız gerekir. Kesin kural için ilgili kurumlara danışın.
Kredi tutarları ve limitler ne kadar günceldir?
Bu yazıdaki tutar ve limit bilgileri Eximbank’ın 2025 tarihli duyurusuna ve resmî ürün sayfalarına dayanıyor. Kredi koşulları (üst limit, vade, maliyet avantajı) dönemsel olarak güncellenebildiğinden, başvuru öncesi mutlaka eximbank.gov.tr üzerinden veya bir Eximbank temsilcisiyle teyit edin.
Başvuru için önce hangi veriye ihtiyacım var?
En azından mevcut enerji tüketiminiz, üretim hacminiz ve planladığınız yatırımın beklenen etkisi (tasarruf, emisyon azalımı) konusunda somut bir tahmine ihtiyacınız var. Bu veri ne kadar sağlam ve izlenebilirse, başvuru dosyası da o kadar güçlü olur.