24 Eylül 2026’da Resmî Gazete’de Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın duyurusuna göre amaç, hangi yatırım ve faaliyetin çevresel açıdan sürdürülebilir sayılacağını ortak bir dille tanımlamak ve “yeşile boyama” riskini azaltmak.
Bir imalatçı KOBİ olarak ilk sorunuz büyük olasılıkla bana bir yükümlülük getirip getirmediği. Kısa cevap, doğrudan getirmiyor. Uzun cevap ise bankanızın sizden ne isteyeceğiyle ilgili ve o kısım 2029’u beklemeden şekillenmeye başlayabilir. Bu yazıda yönetmeliğin ana hatlarını, kimin neyi ne zaman raporlayacağını ve hazırlık için atabileceğiniz adımları sıralıyoruz.
Taksonomi nedir, neden gerekiyor?
Taksonomi, ekonomik faaliyetlerin “yeşil” sayılması için gereken ölçütleri listeleyen bir sınıflandırma sistemi. Mantık basit. Bir banka “yeşil kredi verdim” dediğinde, bu iddianın neye göre yapıldığı belli olmalı. Ölçüt yoksa herkes kendi yorumunu kullanır, yatırımcı da kredi alan da neyin yeşil olduğunu bilemez.
Yönetmelik bu ölçütleri belirliyor. Daha önce Ulusal Yeşil Finans Stratejisi yazımızda taksonominin bankaların kredi değerlendirmesine gireceğini anlatmıştık. Yönetmelik, o çerçevenin hukuki dayanağını tamamlayan adım.
Bir faaliyetin “uyumlu” sayılması için üç koşul
Yönetmeliğe göre bir ekonomik faaliyetin taksonomiyle uyumlu sayılması için şunların birlikte sağlanması gerekiyor:
- Altı çevresel hedeften en az birine önemli ölçüde katkı sağlamak.
- Diğer hedeflerin hiçbirine önemli zarar vermemek.
- Asgari sosyal koruma önlemlerine uymak.
Altı hedef şunlar:
- Sera gazı emisyonlarının azaltımı
- İklim değişikliğine uyum
- Su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması
- Döngüsel ekonomiye geçiş
- Kirliliğin önlenmesi ve kontrolü
- Biyoçeşitlilik ve ekosistemlerin korunması ve restorasyonu
İkinci koşul sahada en çok kafa karıştıran. Bir üretim tesisi enerji verimliliği yatırımıyla emisyonunu düşürürken atık suyunu kötüleştiriyorsa, uyumlu sayılmaz. Yani tek bir iyi sonuç yetmiyor, diğer alanlarda zarar yaratmadığınızı da gösterebilmeniz gerekiyor.
Kapsam: 16 sektör, 137 faaliyet
Duyuruya göre teknik tarama kriterleri 16 sektörü ve 137 ekonomik faaliyeti kapsıyor. Liste AB Taksonomisi’ndeki faaliyetlerle başlamış, Türkiye’nin ekonomik yapısı gereği tarım ve turizm de eklenmiş. Yeni sektör ve faaliyetlerin ilerleyen dönemde belirleneceği de duyuruda yazıyor.
Kriterleri İklim Değişikliği Başkanlığı belirliyor ve resmî internet sayfasında yayımlıyor. Yönetmelik metnine göre güncellenen kriterler her yıl 15 Aralık’a kadar yayımlanacak, güncellendiği yılı izleyen yıldan itibaren geçerli olacak. Katı fosil yakıtla yapılan üretim faaliyetleri ise çevresel açıdan sürdürülebilir sayılmıyor.
Şirketiniz hangi faaliyet kodunun altına giriyor, bunu Başkanlığın yayımladığı listeden kontrol edin. Listede olmamak “yeşil değilsiniz” anlamına gelmiyor. Yalnızca taksonomi raporunda “uygun faaliyet” olarak görünmüyorsunuz.
Kim raporlamak zorunda?
Yönetmeliğin 13. maddesine göre tablo şöyle:
| Kuruluş | Raporlama | Not |
|---|---|---|
| Ek-1’deki faaliyeti yürüten şirketler (reel sektör) | İsteğe bağlı (“yapabilir”) | Şablonlar İklim Değişikliği Başkanlığı’nca belirlenecek |
| Bankalar, sigorta ve reasürans şirketleri, emeklilik şirketleri, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, yatırım ortaklıkları | Zorunlu | 1 Ocak 2029’a kadar geçiş esnekliği var |
Finans kuruluşları için usul ve esasları SPK, BDDK ve SEDDK ayrıca düzenleyecek.
Kritik cümle burada. Finansal kuruluşlar, kendi raporlamalarına konu olabilecek işlemler için diğer şirketlerden taksonomi raporu talep edebiliyor. Bir KOBİ’ye doğrudan “rapor verin” diyen bir madde yok ama bankanız sizi kredi portföyünde “uyumlu” sayabilmek için veri isteyebilir. Bankanın 2029’daki raporu, bugünkü kredi verdiği şirketlerin verisine dayanacak.
Rapora girecek göstergeler
Yönetmelik metnine göre anahtar performans göstergeleri, Ek-1 faaliyetlerinden elde edilen hasılatın, yatırım harcamasının ve işletme giderinin toplam içindeki oranlarını kapsıyor. Rapor üç soruya sayıyla cevap veriyor:
- Cironuzun ne kadarı uygun ve uyumlu faaliyetlerden geliyor?
- Yatırım harcamanızın ne kadarı bu faaliyetlere gitti?
- İşletme giderinizin ne kadarı bu faaliyetlere ait?
Bir faaliyetin oranı toplamın yüzde 10’unun altında kalıyorsa, ilgili göstergenin rapora dahil edilmeyebileceği de metinde yer alıyor. Raporlar, raporlama döneminin bitiminden sonraki altıncı ayın sonunda sisteme yükleniyor ve sisteme yüklenen taksonomi raporları kamuya açık olacak. Yani yanlış ya da dayanaksız bir beyan görünür hale gelir.
Raporlama yapmak isteyen ya da yapması istenen şirketler için yaptırım da var. Gerekli bildirim, bilgi ve belgeleri vermeyenlere İklim Kanunu uyarınca idari para cezası uygulanıyor. Yönetmelik metninde sabit bir tutar yazmıyor, ilgili kanun maddelerine atıf yapıyor. Kendi durumunuzda geçerli hükmü Resmî Gazete’deki metinden ve gerekirse hukuk danışmanınızdan teyit edin.
Banka görüşmesinde ne değişecek?
Üç somut etki bekleyebilirsiniz.
Kredi başvurusunda ek sorular. Yatırım kredisi isterken makinenin hangi faaliyete girdiği, enerji verimliliğine katkısı ve çevresel etkisi sorulabilir. Cevabı sayıyla verebilenin dosyası kolay ilerler.
Yeşil kredi için kanıt. Yeşil etiketli kredilerde bankanın elinde taksonomi dayanağı olması gerekecek. Bunu sağlayan yatırım projeleri tercih edilebilir. Mevcut kredi ve fon seçeneklerini yeşil dönüşüm finansmanı rehberimizde topladık.
Yeşile boyama kontrolü. Yönetmelik yeşile boyamayı, ürün ya da hizmetin çevresel açıdan olduğundan farklı algılanması için pazarlama gibi yöntemlerin aldatıcı biçimde kullanılması olarak tanımlıyor. Kataloğunuza, tekliflerinize ve site metninize “çevre dostu” yazarken arkasında ölçülmüş veri durması gerekiyor.
Bugün atılabilecek altı adım
- Faaliyetinizi eşleştirin. Başkanlığın yayımladığı listeden hangi faaliyet kodlarının sizi kapsadığına bakın. Birden fazla ürün hattınız varsa her biri için ayrı bakın.
- Enerji ve emisyon verisini toplayın. Sayaç, fatura ve üretim miktarlarını aylık bir tabloda toplayın. Bu veri karbon ayak izi hesabının da, CBAM’ın da, taksonominin de ortak girdisi.
- Hasılat, yatırım ve gider kırılımını çıkarın. Muhasebenizde faaliyet bazında ayrıştırma yoksa şimdiden kodlama yapın. Sonradan geriye dönük ayırmak zor.
- “Önemli zarar vermeme” kontrolü yapın. Su tüketimi, atık, kimyasal kullanımı ve emisyon izinlerinizin kayıtlarını yanında tutun. Sıfır atık yönetmeliği kapsamında zaten tuttuğunuz kayıtlar burada işe yarar.
- Sosyal koruma kayıtları. İSG, çalışma saatleri ve ücret kayıtları üçüncü koşulun kanıtı. Dağınık klasör yerine tek yerde, tarihli tutun.
- Bankanızla konuşun. Hangi formatta ve hangi sıklıkta veri bekleyeceklerini sorun. Yönetmeliğin finans tarafı SPK, BDDK ve SEDDK düzenlemeleriyle tamamlanacak, bankalar da hazırlıklarını bu düzenlemelere göre kuracak.
İkiz Eksen bu işte nerede duruyor?
Taksonomi, CBAM ve CSRD farklı kurumların yazdığı ayrı mevzuat gibi görünse de aynı veriyi istiyor: enerji, emisyon, üretim, atık ve faaliyet bazında mali kırılım. İkiz Eksen’in yaklaşımı ölçüm, yazılım ve uyum zinciri üzerine kurulu. Sahadan veri alınıyor, Qera’nın kurumsal yazılım birikimiyle (15’ten fazla sektörde 550’den fazla müşteri, 100’ün üzerinde ERP uygulaması) tek sistemde toplanıyor, sonra bankanın ya da mevzuatın istediği çıktıya dönüştürülüyor. Altyapı Microsoft Azure üzerinde, hizmet Türkiye genelinde ve anahtar teslim.
Önce hangi verinin elinizde olduğunu görmek istiyorsanız dijital dönüşüm ve yeşil dönüşüm sayfalarımıza bakabilir, iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yönetmelik küçük işletmeler için zorunlu mu?
Hayır. Ek-1’deki faaliyetleri yürüten şirketler için raporlama isteğe bağlı. Zorunluluk bankalar, sigorta ve emeklilik şirketleri, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve yatırım ortaklıkları için geçerli. Yönetmelik metninde KOBİ’lere özgü ayrı bir hüküm bulunmuyor.
Finansal kuruluşlar için raporlama ne zaman başlıyor?
Geçici maddeye göre finansal kuruluşlar 1 Ocak 2029’a kadar taksonomi raporlaması yapmak zorunda değil. Usul ve esasları SPK, BDDK ve SEDDK ayrıca belirleyecek.
Bankam benden taksonomi verisi isteyebilir mi?
Yönetmelik, finansal kuruluşların kendi raporlamalarına konu olabilecek işlemler için diğer kuruluşlardan rapor talep edebilmesine izin veriyor. Pratikte kredi dosyanızda faaliyet, enerji ve emisyon verisi sorulması beklenebilir. Talebin biçimini bankanızdan yazılı öğrenmek en sağlıklısı.
Taksonomi ile CBAM aynı şey mi?
Hayır. CBAM, AB’ye ihraç edilen bazı ürünlerin gömülü emisyonuna dayalı bir sınır düzenlemesi. Taksonomi ise Türkiye’de faaliyetlerin ve yatırımların “yeşil” sayılma ölçütlerini belirleyen bir sınıflandırma. İkisi de enerji ve emisyon verisi istediği için aynı ölçüm altyapısı iki ihtiyaca da hizmet edebilir. CBAM tarafı için kesin dönem yazımıza bakabilirsiniz.
Listede olmayan bir faaliyetim varsa ne olur?
Faaliyetiniz Ek-1’de yoksa taksonomi raporunda “uygun faaliyet” sayılmazsınız, bu da faaliyetinizin zararlı olduğu anlamına gelmez. Duyuruya göre yeni sektör ve faaliyetler ilerleyen dönemde eklenecek. Güncel listeyi İklim Değişikliği Başkanlığı’nın sayfasından takip edin.
Kaynaklar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı duyurusu (iklim.gov.tr) ve 24 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği. Kendi durumunuz için karar vermeden önce yönetmelik metnini ve Başkanlığın güncel yayınlarını teyit edin.