CBAM bugün çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojeni kapsıyor. AB Komisyonu ise 17 Aralık 2025’te kapsamı genişletecek bir yasa önerisi yayımladı. Öneri, çelik ve alüminyumdan yapılan yaklaşık 180 türev ürünü sisteme almayı hedefliyor ve 1 Ocak 2028’den itibaren uygulanmasını öngörüyor. Konsey de Parlamento da kendi metnini onayladı, şimdi üç taraf aynı masada pazarlık ediyor.
Çelik tel, bağlantı elemanı, boru bağlantı parçası ya da alüminyum profil işleyip AB’ye satan bir üreticiyseniz, bugün CBAM listesinde olmayabilirsiniz. İki yıl sonra olabilirsiniz. Bu yazıda hangi tarafın ne istediğini, neyin henüz kesinleşmediğini ve beklerken yapılabilecek işleri anlatıyoruz.
Mevcut CBAM ile bu öneri arasındaki fark
Şu an CBAM, hammadde ve yarı mamul düzeyindeki ürünleri gümrük tarife kodlarıyla (GTİP) listeliyor. Listeye girmeyen bir ürünün ithalatında CBAM beyanı aranmıyor. Bu durum bir boşluk yaratıyor. Çelik levhaya karbon maliyeti uygulanırken, aynı çelikten üretilmiş bir parça bu maliyetin dışında kalabiliyor.
Komisyon önerisini bu boşluğu kapatmak için hazırladı. AB’nin açıklamasına göre öneri kapsamındaki ürünlerde ortalama yüzde 79 oranında çelik veya alüminyum bulunuyor. Komisyon’un kamuoyuna aktardığı örnekler arasında metal montaj parçaları, silindirler, sanayi radyatörleri ve döküm makineleri var. Bunların büyük bölümü sanayiye ara girdi olarak satılan ürünler, ev eşyası payı küçük.
Önerinin hesap mantığı da dikkat çekiyor. Komisyon metnine göre türev üründe sertifika yükümlülüğü ürünün tamamına değil, içindeki çelik ve alüminyum girdilerinin gömülü emisyonuna bağlanıyor. Yani CBAM’a girmeden önce parçanın içinde ne kadar metal olduğunu ve o metalin nereden geldiğini bilmek gerekecek.
Üç tarafın pozisyonu
Düzenleme henüz yasalaşmadı. Her kurum farklı bir metinle masaya oturuyor.
| Komisyon önerisi | Konsey (genel yaklaşım) | Parlamento | |
|---|---|---|---|
| Tarih | 17 Aralık 2025 | 12 Haziran 2026 | Komite 9 Temmuz, genel kurul 15 Eylül 2026 |
| Ürün sayısı | Yaklaşık 180 | Yaklaşık 200 | 450’nin üzerinde |
| Genişleme | Sabit liste | 2028’den itibaren yıllık Komisyon incelemesi | Daha geniş liste |
Rakamlar, AB Parlamentosu Araştırma Servisi’nin (EPRS) Eylül 2026 tarihli özetinde ve hukuk bürolarının karşılaştırma notlarında yer alıyor. Parlamento listesi için kaynaklar 453 ile 457 arasında değişen sayılar veriyor, bu yüzden “450’nin üzerinde” diyoruz.
Bir noktayı özellikle not edin. Konsey metni, Komisyon’un her yıl yeni türev ürün önerip öneremeyeceğini inceleyeceği bir mekanizma ekliyor. Yani liste bir kez belirlenip kapanmayabilir. Bugün dışarıda kalan bir ürün, birkaç yıl içinde içeri alınabilir.
Dolanma önlemi: kaynak kaydırma
Öneri yalnızca ürün sayısını artırmıyor. Aynı pakette CBAM’dan kaçınmaya karşı hükümler de var. Üç kurumun metni burada da ayrışıyor.
- Komisyon, tedarik zincirini yapay biçimde ayarlayarak daha düşük varsayılan değerden yararlanmayı kaçınma sayıyor.
- Konsey, kapsamı CBAM beyan sahibi ithalatçı ve işletmecilerle sınırlıyor, son önemli üretim adımının ülkesini yalnızca düşük varsayılan değer almak için değiştirmeyi hedef alıyor.
- Parlamento daha geniş yazıyor. Yalnızca CBAM’dan kaçınmak amacıyla yapılan ve ekonomik, ticari ya da operasyonel gerekçesi olmayan uygulamaları kaçınma sayıyor. Hafifçe işlenmiş ürünler ve “kaynak kaydırma” da bu çerçevede.
Kaynak kaydırma, emisyonu düşük üretimi AB’ye giden mala, yüksek emisyonlu üretimi başka pazara yönlendirmek anlamına geliyor. Hangi metnin kazanacağını bilmiyoruz, yine de sevkiyat akışınızı AB’ye uyum amacıyla yeniden kurguluyorsanız bunun ticari gerekçesini şimdiden kayıt altına almak akıllıca olur.
Hurda ve girdi sayımı
Türev ürünlerde hesap, içindeki metalin emisyonu üzerinden yürüdüğü için hurda ayrıntıları önemli hale geliyor. Üç metin üç farklı kural öneriyor.
- Komisyon, tüketim öncesi (pre-consumer) çelik hurdasını öncül sayıyor, tüketim sonrası alüminyum hurdasını dışarıda bırakıyor.
- Konsey, tüketim öncesi çelik ve alüminyum hurdasını öncül sayıyor, tüketim sonrası hurdayı dışarıda tutuyor.
- Parlamento, tüketim sonrası dahil alüminyum hurdasını öncül sayıyor. Çelikte ise tüketim öncesi hurdayı raporluyor ama hesaba katmıyor.
Alüminyum işleyen bir üretici için bu fark kritik olabilir. Geri dönüştürülmüş alüminyum kullanımınız yüksekse, emisyon değeriniz hangi metne göre hesaplandığına bağlı olarak belirgin biçimde değişebilir. Bu yüzden girdinizin hurda oranını bugünden kayıtlı tutmanız, hangi kural kabul edilirse edilsin işe yarayacak.
Takvim
Üçlü görüşmeler (trilogue) Eylül sonunda başladı. Mayer Brown’un Ekim 2026 tarihli notuna göre teknik toplantılar 28 Eylül’de, ilk siyasi görüşme 20 Ekim’de yapıldı. İkinci ve son siyasi görüşme için geçici tarih 30 Kasım 2026. Kurumlar 2026 sonundan önce siyasi anlaşmaya varmayı hedefliyor.
Bu hedef tutarsa nihai ürün listesi ve kurallar kış başında netleşir. Tutmazsa belirsizlik 2027’ye taşınır. Her iki durumda da önerinin uygulama tarihi olarak 1 Ocak 2028 anılıyor. Bu, hazırlık için yaklaşık iki yıl demek. Veri altyapısı kurmak, tedarikçilerden emisyon verisi toplamak ve bunu ERP’ye taşımak çoğu işletmede o kadar sürüyor.
Önce ürün listesine bakın, sonra girdilerinize
Nihai liste açıklanınca ilk iş GTİP kodlarınızı kontrol etmek olacak. Listeyi beklemeden hazırlanabilecek bölüm ise girdi tarafı. İşleyen üreticinin CBAM yükü, çelik ve alüminyum alımından geliyor. Alıcınız sizden ürününüzün gömülü emisyonunu istediğinde, o değerin büyük kısmı satın aldığınız metalin emisyonu olacak.
Bugünden atılabilecek adımlar şunlar.
- Ürün ağacınızı çıkarın. Hangi ürününüzde ne kadar çelik veya alüminyum var? ERP’deki malzeme listesi bu bilgiyi vermiyorsa şimdi eksiği görmek iyi.
- Metal tedarikçilerinizi sıralayın. Hangi fabrikadan, hangi ülkeden, hangi tarih aralığında malzeme alıyorsunuz?
- Tedarikçilerinizden emisyon verisi isteyin. Ton başına doğrulanmış emisyon değeri var mı, yoksa varsayılan değer mi kullanılıyor? Ayrıntısı tedarikçi emisyon verisi yazımızda.
- Hurda oranını kaydedin. Girdi kalemlerini hurda kaynaklı ve birincil olarak ayırın.
- Parti izlenebilirliği kurun. Hangi metal partisi hangi mamule gitti, kayıtlı olmalı. Parti numarası bağlantısı olmayan bir ERP’de bu zor.
- Alıcılarınızla konuşun. AB’deki müşteriniz bu genişlemeyi biliyor mu, hangi veriyi hangi tarihte isteyecek?
Varsayılan değer ile gerçek veri arasındaki farkı ayrı bir yazıda ele aldık. Kısaca, gerçek ve doğrulanabilir veri olmadan alıcınız varsayılan değeri kullanır, bu da genellikle daha yüksek bir maliyet anlamına gelir.
İkiz Eksen bu işin neresinde?
Türev ürünlerde zorluk, emisyon verisinin ürün ağacıyla ve alış kayıtlarıyla birleşmesi. Bunu dağınık tablolarla yürütmek, alıcı veri istediğinde yetişemeyeceğiniz bir iş yükü yaratır. Biz ölçüm, yazılım ve uyum zincirini anahtar teslim kuruyoruz. Tesisteki sayaç ve makine verisini topluyoruz, Microsoft Azure üzerindeki veri platformunda ERP ve satın alma kayıtlarıyla birleştiriyoruz, doğrulayıcının okuyabileceği bir rapor çıkarıyoruz. Qera’dan gelen 550’den fazla müşteri, 15’ten fazla sektör ve 100’den fazla ERP projesi birikimiyle Türkiye’nin her yerinde çalışıyoruz.
İlgili sayfalar: yeşil dönüşüm, ikiz dönüşüm ve çözümler. Ürün ağacınız ve metal alımlarınız üzerinden ilk bir değerlendirme yapmak isterseniz bize yazın.
Sıkça Sorulan Sorular
Çelik ve alüminyum türev ürünü ihraç ediyorum, CBAM şimdiden beni kapsıyor mu?
Hayır. Bugün yalnızca mevcut listedeki ürünler kapsamda. Genişleme önerisi henüz yasalaşmadı. Ürününüzün GTİP kodunu, nihai liste açıklandığında kontrol etmeniz gerekecek.
Genişleme ne zaman başlıyor?
Komisyon önerisi 1 Ocak 2028’i öngörüyor. Konsey ve Parlamento metinleriyle ilgili son görüşmeler 2026 sonu için planlı. Kesin tarih ve liste, üç kurumun vardığı anlaşmaya bağlı.
Kaç ürün kapsama girecek?
Henüz bilinmiyor. Komisyon yaklaşık 180, Konsey yaklaşık 200, Parlamento 450’nin üzerinde öneriyor. Nihai sayı üçlü görüşmelerin sonucuna göre belirlenecek.
Türev üründe CBAM maliyeti ürünün tamamı üzerinden mi hesaplanacak?
Komisyon önerisine göre hayır. Yükümlülük, ürünün içindeki çelik ve alüminyum girdilerinin gömülü emisyonuna bağlanıyor. Ayrıntılı hesap yöntemini çıkacak uygulama metninden teyit edin.
Hurda kullanmam avantaj sağlar mı?
Hangi hurdanın sayılacağı üç metinde farklı. Tüketim öncesi hurdada ortak eğilim var, tüketim sonrası alüminyumda ayrışıyorlar. Girdinizin hurda oranını şimdiden kaydetmek, hangi kural geçerse geçsin işe yarar.
Kaynaklar: AB Komisyonu CBAM sayfası ve 17 Aralık 2025 tarihli basın duyurusu, AB Parlamentosu Araştırma Servisi (EPRS) “Extension of CBAM scope to downstream goods and anti-circumvention measures” özeti (Eylül 2026), Mayer Brown “EU’s CBAM downstream extension and anti-circumvention amendments: the road to trilogue” notu (Ekim 2026). Rakamlar ve tarihler yayım tarihi itibarıyla verilmiştir. Süreç sürdüğü için nihai metni AB Resmî Gazetesi’nden ve danışmanınızdan teyit edin.
