AB’deki alıcınız size bir e-posta gönderdi: “Ürünün gömülü emisyon verisini paylaşır mısınız?” Cevap vermezseniz ya da veri güvenilir değilse ithalatçı, Komisyon’un yayımladığı varsayılan değerlerle hesap yapmak zorunda kalıyor. Bu değerler bilerek yüksek tutuluyor ve her yıl daha da yükseliyor. Yani veri vermemek ücretsiz bir seçenek değil, alıcının faturasına eklenen bir maliyet. O maliyet de er ya da geç fiyat pazarlığına dönüyor.
Bu yazıda iki yolu, yani varsayılan değeri ve ölçülmüş gerçek veriyi karşılaştırıyoruz. Temmuz 2026’da yapılan düzeltmeyi, ek yük takvimini ve gerçek veriye geçmek için gereken kayıtları anlatıyoruz.
Hangi düzenleme, ne zaman değişti?
Varsayılan değerler, 31 Aralık 2025’te yayımlanan (AB) 2025/2621 sayılı Uygulama Tüzüğü ile belirlendi. Her ülke ve ürün kombinasyonu için ayrı bir değer var; yani “Türkiye’den gelen şu ürün” için sabit bir rakam öngörülüyor.
Temmuz 2026’da bir düzeltme geldi. (AB) 2026/1740 sayılı Uygulama Tüzüğü 31 Temmuz 2026’da yayımlandı ve 1 Ocak 2026’dan itibaren geriye dönük uygulanıyor. Düzeltme, Ek I ve Ek IV’teki teknik hataları, yani bazı tablo rakamlarını ve ürün kodlarını kapsıyor. AB Komisyonu’nun sayfasında Excel dosyasının yalnızca bilgi amaçlı olduğu, bağlayıcı olanın tüzük metni olduğu belirtiliyor. İndirdiğiniz eski bir tabloyla hesap yaptıysanız yeniden kontrol etmeniz gerekebilir.
Tarih çizelgesinde şunlar öne çıkıyor:
| Tarih | Ne oluyor |
|---|---|
| 1 Ocak 2026 | Kesin dönem başladı; 2026 ithalatındaki emisyonlar beyana konu |
| 1 Şubat 2027 | CBAM sertifikası satışları başlıyor |
| 30 Eylül 2027 | 2026 ithalatı için ilk beyan ve teslim (sertifika iptali) süresi |
Ek yük: varsayılan değerin pahalılaşması
Çoğu ürün grubunda varsayılan değerlere bir ek yük (mark-up) uygulanıyor: 2026’da yüzde 10, 2027’de yüzde 20, 2028’den itibaren yüzde 30. Gübre sektörü için daha düşük, yılda yüzde 1’lik bir artış öngörülüyor. Ürününüzün hangi gruba girdiğini ve kendi ek yükünüzü mutlaka tüzük ekinden kontrol edin.
Bu mantığı kurmak kolay: Komisyon, tesisinden veri veren üreticiyi ödüllendirmek, vermeyeni caydırmak istiyor. Ek yük her yıl arttığı için bugün “idare eder” görünen varsayılan değer, 2028’de ciddi fark yaratabiliyor.
Gerçek veri her zaman daha düşük mü çıkar?
Hayır. Burada abartılı vaatlerden kaçınmak lazım.
- Tesisiniz sektör ortalamasından verimliyse, ölçülmüş değer genellikle varsayılandan düşük olur. Alıcınızın ödeyeceği sertifika bedeli de buna göre azalır.
- Tesisiniz eski, verimsiz ya da emisyon yoğunsa gerçek veri varsayılandan yüksek çıkabilir. Bu durumda ölçüm sizi ele vermiş olur ama en azından rakamı bilirsiniz ve iyileştirme planı yapabilirsiniz.
- Ölçüm yaptırmanın, doğrulatmanın bir maliyeti var. Yıllık ihracat hacmi küçükse bu maliyet kazancı aşabilir.
Dolayısıyla genel bir “hepsi gerçek veriye geçsin” cevabı yok. Karar, ürün bazında, hacme ve tesis verimliliğine bakılarak veriliyor. Bunu karar vermeden önce basit bir tablo ile görmek en doğrusu: AB’ye giden her ürün için varsayılan değer, tahmini gerçek değer ve yıllık hacim yan yana.
Gerçek veri neyi gerektiriyor?
Gömülü emisyon hesabının yöntemi (AB) 2025/2547 sayılı tüzükte, AB Komisyonu’nun yayımladığı rehberlerde (Rehber 3, Ağustos 2026) anlatılıyor. Doğrulama ve akreditasyon kuralları için (AB) 2025/2551 ve 2025/2546 sayılı düzenlemelere bakılıyor. Pratikte bir doğrulayıcının sizden isteyeceği kayıtlar şöyle gruplanabilir:
- Tesis sınırı ve süreç şeması. Hangi hat, hangi ürün, hangi ara ürün?
- Yakıt ve elektrik tüketimi. Fatura toplamı yetmez; sayaç verisi, dönem ve miktar gerekir.
- Hammadde ve ön ürün (precursor) kayıtları. Satın aldığınız çelik, alüminyum, klinker ya da gübre hammaddesinin emisyonu da hesaba katılıyor.
- Üretim miktarları. Hat bazında ton ya da adet, stok değişimiyle birlikte.
- Ölçüm cihazı ve kalibrasyon belgeleri. Doğrulayıcı verinin nereden geldiğini sorar.
Hesap yöntemini yılda bir değil, her yıl aynı tutmak ve değişiklikleri kayıt altına almak da önemli.
Veri tarafında en sık takılınan üç yer
Excel’de dağınık kayıt. Elektrik muhasebede, üretim miktarı MES’te, hammadde ERP’de, yakıt faturaları e-posta ekinde durunca birim ürüne emisyon hesabı iki hafta sürüyor. Her alıcı sorduğunda bu iki hafta yeniden harcanıyor.
Dönem uyumsuzluğu. Elektrik faturası takvim ayına, üretim raporu vardiya dönemine göre. Doğrulayıcı eşleştirmeyi sorduğunda tutarsızlık çıkıyor.
Ön ürün emisyonunu bilmemek. Tedarikçiniz size emisyon verisi vermiyorsa kendi ürününüzün hesabı da eksik kalıyor. Bu yüzden tedarikçi verisini tedarik sözleşmelerine şimdiden eklemek gerekiyor. Tedarikçi emisyon verisi yazımız bunu ayrıntılı anlatıyor.
Nereden başlanır? Altı adımlık yol
- Kapsamı çıkarın. AB’ye giden ürünlerin CBAM kapsamında olup olmadığını gümrük tarife kodlarıyla kontrol edin. Kodların düzeltilmiş ek tablolarla eşleştiğini doğrulayın.
- Varsayılan değeri yazın. Güncel (düzeltilmiş) tablodan her ürün için değeri çıkarın ve ek yüklü halini yan yana koyun.
- Gerçek değeri tahmin edin. Mevcut fatura ve üretim kayıtlarından kabaca bir hesap yapın. Hedef kesin sonuç değil, yön görmek.
- Hacme göre sıralayın. Yıllık ihracatı yüksek ve gerçek değeri düşük çıkma ihtimali olan ürünlerden başlayın.
- Veri akışını kurun. Sayaç, ERP ve üretim verisini tek yerde birleştirin. Aylık düzenli toplamak, yıl sonunda toplamaktan çok daha ucuz.
- Doğrulayıcıyla erken konuşun. Hangi kayıtları, hangi biçimde isteyeceğini sorun. Doğrulama süreci için önceki doğrulayıcı yazımıza bakabilirsiniz.
İkiz Eksen bu işin neresinde?
Gömülü emisyon hesabı üç şeye dayanıyor: ölçüm, yazılım ve uyum. Sayaç ve makine verisi toplanmıyorsa hesap tahmine dönüşüyor. ERP ve üretim kayıtları birbirine bağlı değilse veri her seferinde elle toplanıyor. Rapor biçimi doğrulayıcının beklentisini karşılamıyorsa emek boşa gidiyor. Bu zinciri anahtar teslim kuruyoruz: tesiste ölçüm altyapısı, Microsoft Azure üzerinde veri platformu, ERP entegrasyonu ve raporlama. Qera’dan gelen 550’den fazla müşteri ve 100’den fazla ERP projesi birikimiyle Türkiye’nin her yerinde çalışıyoruz.
İlgili sayfalar: yeşil dönüşüm, dijital dönüşüm ve çözümler. Önce mevcut durumunuzu birlikte çıkarmak isterseniz bizimle iletişime geçin.
Sıkça Sorulan Sorular
Varsayılan değer kullanmak yasak mı?
Hayır. İthalatçı doğrulanmış gerçek veri yoksa varsayılan değer kullanabiliyor. Sorun, bu değerin ek yükle birlikte genellikle yüksek olması ve yıllar içinde artması.
Gerçek veri kullanırsam sertifika maliyetim mutlaka düşer mi?
Mutlaka düşmez. Tesisiniz sektör ortalamasının üstünde emisyon üretiyorsa gerçek veri varsayılandan yüksek çıkabilir. Hesabı önce kabaca yapıp ürün bazında karar vermek mantıklı.
Ek yük hangi ürünlerde ne kadar?
Çoğu grupta 2026 için yüzde 10, 2027 için yüzde 20, 2028’den itibaren yüzde 30; gübrede yılda yüzde 1’lik daha düşük bir artış. Ürününüzün tam durumunu tüzük ekinden ve alıcınızla birlikte teyit edin.
Temmuz 2026’daki düzeltme benim hesabımı etkiler mi?
Düzeltme 1 Ocak 2026’ya geriye dönük uygulanıyor ve tablo rakamları ile ürün kodlarını kapsıyor. Eski bir tabloyu kullandıysanız ürününüzün satırını güncel metinle karşılaştırın.
Küçük hacimli ihracatçı için gerçek veri değer mi?
Hacme bağlı. Ölçüm ve doğrulama sabit bir maliyet getirdiği için çok küçük hacimlerde varsayılan değer daha ucuz kalabilir. Karar öncesi kabaca bir karşılaştırma yapın ve güncel mevzuatı resmî kaynaklardan teyit edin.
Kaynaklar: AB Komisyonu CBAM mevzuat ve rehber sayfası; (AB) 2025/2621 ve (AB) 2026/1740 sayılı Uygulama Tüzükleri. Tarihler ve oranlar yayım tarihi itibarıyla verilmiştir; güncel durumu resmî metinlerden ve doğrulayıcınızdan teyit edin.