Çevresel Beyan & Uyum

Çevresel beyan kuralı: 'çevre dostu' yazan üretici neyi kanıtlamalı?

1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren reklam yönetmeliği değişikliği, 'çevre dostu' gibi genel ifadeleri açıklamasız kullanmayı yasaklıyor ve sertifikayı belgeye bağlıyor. Üretici hangi beyanı hangi veriyle savunur?

Güncelleme: 5 Kasım 2026 Bu sayfadaki sayısal ve hukuki bilgiler resmî/birincil kaynaklara dayanır.

Çevresel beyan kuralı: 'çevre dostu' yazan üretici neyi kanıtlamalı?

Bir ambalaj üreticisinin web sitesinde “çevre dostu koli” yazıyor. Katalogda “sürdürülebilir üretim” cümlesi var, fuar standında da “karbon dostu” bir afiş asılı. Üç ifadenin hiçbirinin arkasında bir ölçüm ya da belge yoksa, 1 Ağustos 2026’dan beri bu üç cümle de Reklam Kurulu’nun önüne gidebilecek bir risk taşıyor.

Ticaret Bakanlığı, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde değişiklik yaptı. Çevresel iddialar artık kılavuz düzeyinde bir tavsiye olmaktan çıktı, yönetmelik maddesi oldu. Bu yazı değişikliğin ne söylediğini, kimi ilgilendirdiğini ve bir üreticinin elindeki veriyle hangi beyanı savunabileceğini anlatıyor.

Ne değişti?

Değişiklik yönetmeliği 1 Temmuz 2026 tarihli ve 33297 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı, 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe girdi. Yayım ile yürürlük arasındaki süre bir ay, ayrı bir geçiş dönemi metinde yer almıyor.

Yönetmeliğin 4. maddesine “çevresel beyan” tanımı eklendi. Buna göre bir malın ya da hizmetin bileşeni, üretimi, arzı, sunumu, kullanımı veya bertarafıyla ilgili olarak çevresel fayda sağladığını, çevreye olumsuz etkisinin azaldığını ya da hiç bulunmadığını söyleyen her ibare ve görsel çevresel beyan sayılıyor. Yani yalnız yazı değil, yaprak simgesi ya da yeşil bir mühür de kapsamda.

Asıl sıkılaştırma 17. maddede yapıldı:

  • Çevresel beyan içeren reklamlardaki sertifika ve onaylar, yetkili kurum ve kuruluşlardan, ilgili üniversite bölümlerinden ya da akredite veya bağımsız test ve değerlendirme kuruluşlarından alınan belgelerle ispatlanmak zorunda.
  • Genel içerikli kavram ve ibareler, açıklama yapılmadan veya tüketicide belirsizlik yaratacak biçimde kullanılamıyor. Yönetmelik metnini yorumlayan hukuk kaynakları “çevre dostu”, “doğal”, “sürdürülebilir”, “yeşil” gibi sözleri bu gruba koyuyor.
  • Beyanın malın hangi bölümü, parçası ya da yaşam döngüsü aşamasıyla ilgili olduğu reklamda açıkça yazılmalı.
  • Çevresel etkinin nasıl ölçüldüğünü anlatan bilgi ya reklam alanında ya da bir bağlantı, uyarı işareti veya açılır ekranla erişilen internet sitesinde bulunmalı.
  • Madde 17/2’deki “tüketicileri aldatıcı” ifadesine “ve yanıltıcı” eklendi. Yani yanlış olmayan ama yanlış izlenim bırakan beyan da sorun sayılıyor.

Kimi ilgilendiriyor, nasıl denetleniyor?

Yönetmelik tüketiciye yönelik ticari reklamları ve haksız ticari uygulamaları düzenliyor. Perakende ürünü üreten, markalı ürününü satan ya da ambalajı üzerinden tüketiciye ulaşan firmalar doğrudan kapsamda. Yalnız kurumsal alıcıya satan bir yan sanayi üreticisinin B2B katalog ve tekliflerinin aynı ölçüde kapsamda olup olmadığı, ürününe ve satış kanalına göre değişir. Bu noktada bir hukukçunun görüşünü almak yerinde olur.

Denetimi Reklam Kurulu yürütüyor. Kurul, 6502 sayılı Kanun kapsamında reklamın durdurulmasına, aynı yöntemle düzeltilmesine ve idari para cezasına karar verebiliyor. Para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için güncel rakamı Ticaret Bakanlığı’nın o yılki duyurusundan kontrol etmek gerekiyor.

AB tarafında aynı yön: 27 Eylül 2026

İhracatçı için ikinci bir saat daha işliyor. AB’nin 2024/825 sayılı Yeşil Dönüşüm İçin Tüketicilerin Güçlendirilmesi Direktifi, üye devletlerin 27 Mart 2026’ya kadar iç hukuka aktarması ve 27 Eylül 2026’dan itibaren uygulaması gereken kurallar getirdi. Direktifin ana hatları şunlar:

  • Tanınmış üstün çevresel performansı gösteremeyen firma “çevre dostu”, “yeşil” gibi genel çevresel iddiaları kullanamıyor.
  • Ürünün etkisinin nötr, azaltılmış ya da olumlu olduğunu karbon dengeleme (offset) üzerinden iddia etmek yasaklanıyor.
  • Sürdürülebilirlik etiketleri ya bir kamu otoritesi tarafından belirlenmiş ya da direktifin koşullarını karşılayan bir sertifikasyon sistemine dayanmak zorunda.
  • Gelecek performans iddiası (“2035’te iklim nötr”) için ayrıntılı bir uygulama planı ve bağımsız üçüncü taraf doğrulaması isteniyor.

Türkiye’deki üretici AB’ye tüketici ürünü sattığında, ürün oradaki mevzuata göre değerlendiriliyor. Yani Ağustos’ta Türkiye’de başlayan disiplin, Eylül’de Avrupa pazarında da aynı soruyu soruyor.

Üretici hangi beyanı hangi veriyle savunur?

Aşağıdaki tablo tipik beyanları ve savunma için genelde gereken kanıt türünü gösteriyor. Hangi belgenin yeterli sayılacağı ürüne ve beyanın kapsamına göre değişir, kesin karşılığı Reklam Kurulu ve ilgili standart belirler.

BeyanGenelde istenen kanıt
”Ürünümüzün karbon ayak izi X kg CO2e”Ürün bazlı karbon ayak izi hesabı, yöntem açıklaması ve bağımsız doğrulama
”%Y geri dönüştürülmüş içerik”Hammadde alım kayıtları, tedarikçi belgeleri, kütle dengesi
”Yenilenebilir enerjiyle üretildi”Elektrik sayacı verisi ve YEK-G gibi menşe belgesi
”Sera gazı emisyonlarımızı azalttık”Kapsam 1-2 envanteri, taban yılı ve doğrulama raporu
”Çevre dostu”Tek başına savunulamıyor, hangi yönden çevre dostu olduğu söylenmeli

Tablonun bir yan ürünü de var. Beyanı doğru yazmak için gereken verinin neredeyse tamamı, CBAM, tedarik zinciri soruları ve kurumsal sürdürülebilirlik raporu için de zaten gerekiyor. Aynı veri omurgası beş farklı talebe birden cevap verebiliyor. Karbon ayak izi hesabına Kapsam 1-2-3 rehberimizden başlayabilirsiniz.

Elinizdeki beyanları nasıl denetlersiniz?

Başlangıç için büyük bir proje gerekmiyor. Dört adımlık bir tarama yeterli.

1. Beyan envanteri çıkarın

Web sitesi, ambalaj, katalog, fuar materyali, e-posta imzası, LinkedIn paylaşımları ve ihale dosyalarını tek tek tarayın. “Yeşil”, “doğa dostu”, “karbon nötr”, “sürdürülebilir”, “geri dönüştürülebilir” ve benzeri her ifadeyi bir listeye yazın.

2. Her satıra kanıt eşleştirin

Beyanın yanına belgeyi, ölçümü ya da hesabı yazın. Karşılığı olmayan satır ya ifadeden çıkarılır ya da kanıt toplanana kadar beklemeye alınır. Kanıtı olan satırda ise kapsamı netleştirin. “Ürün ambalajı %60 geri dönüştürülmüş kartondan” ifadesi, “çevre dostu paket”ten hem daha güvenli hem daha ikna edici.

3. Kapsamı ve yöntemi yazın

Yönetmelik beyanın hangi parçayla veya yaşam döngüsü aşamasıyla ilgili olduğunu istiyor. Üretim sahasındaki emisyon azaltımını, ürünün bütün yaşam döngüsü azaldı gibi sunmayın. Ölçüm yöntemini anlatan sayfa için ürün sayfasından bir bağlantı ya da QR kod yeterli olabilir.

4. Veriyi tek yerden besleyin

Elektrik tüketimi bir tabloda, hammadde girişi başka bir tabloda, üretim miktarı üçüncü bir dosyada durursa beyan her yıl yeniden elle üretilir. Üretim, enerji ve satın alma kayıtları aynı sistemden akarsa kanıt dosyası düzenli güncellenen bir çıktıya dönüşür. Ana veri ve ERP ilişkisi yazımızda bu düzenin nasıl kurulduğunu anlattık.

Yapılmaması gerekenler

Birkaç kolay refleks tersine sonuç verebilir.

  • Beyanı kısaltıp “daha güvenli” yapmak her zaman çözüm değil. “Doğa dostu” yerine “çevre bilinçli” yazmak aynı genel ifade sorununu başka kelimeyle yaşatır.
  • Karbon dengeleme belgesine dayanarak “nötr ürün” demek AB tarafında doğrudan yasaklı. Türkiye’de ise böyle bir beyan, yeni 17. madde kapsamında kanıt ve kapsam açısından ayrıca sorgulanabilir.
  • Sertifika logosunu belgesiz kullanmak. Logo, sertifikanın kapsamını, ürün listesini ve geçerlilik tarihini göstermiyorsa sorgulanabilir.
  • Gelecek hedefini bugünün başarısı gibi sunmak. “2030’a kadar net sıfır” yazan firmanın bugün ölçtüğü emisyonu ve plan belgesini hazır bulundurması gerekir.

İkiz Eksen bu işte ne yapıyor?

İkiz Eksen’in çalışma düzeni ölç, dönüştür, sürdür zincirine dayanıyor. Üretimden, enerjiden ve satın almadan gelen veriyi ölçüyor, ERP ve raporlama yazılımına bağlıyor, ortaya çıkan veriyi uyum dosyasına çeviriyoruz. Qera birikimiyle 550’den fazla müşteri, 15’ten fazla sektör ve 100’ün üzerinde ERP deneyimi bu işe taşınıyor. Altyapıyı Microsoft Azure üzerinde kuruyor, projeleri anahtar teslim yürütüyor ve Türkiye genelinde hizmet veriyoruz.

Çevresel beyan taramasını kendi başınıza yapabilirsiniz ancak beyanı destekleyecek ölçüm altyapısı eksikse dijital dönüşüm ve yeşil dönüşüm hizmetlerimizin hangi adımı üstlenebileceğine çözümler sayfamızdan bakabilir ya da doğrudan iletişim üzerinden görüşme isteyebilirsiniz.

Ürün düzeyinde veri toplama gereksinimi, yakında AB’de zorunlu olacak dijital ürün pasaportuyla da örtüşüyor. Bugün kurulan veri düzeni ikisine de hizmet eder.

Sıkça Sorulan Sorular

Yönetmelik hangi tarihte yürürlüğe girdi?

Değişiklik yönetmeliği 1 Temmuz 2026 tarihli ve 33297 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe girdi. Metinde ayrı bir geçiş süresi yok.

”Çevre dostu” ifadesini hiç kullanamayacak mıyım?

Tek başına, açıklamasız kullanamazsınız. İfadenin hangi açıdan geçerli olduğunu, malın hangi bölümü veya yaşam döngüsü aşamasıyla ilgili bulunduğunu ve nasıl ölçüldüğünü belirtmeniz gerekiyor. Kesin sınırı Reklam Kurulu kararları zamanla netleştirecek.

B2B satış yapıyorum, bu kural beni bağlar mı?

Yönetmelik tüketiciye yönelik reklam ve uygulamaları düzenliyor. Yalnız kurumsal alıcıya satış yapıyorsanız kapsamınız ürüne ve kanala göre değişir, hukuk danışmanınızla teyit edin. Yine de aynı kanıt dosyası, alıcıların tedarikçi anketlerinde sorduğu sorulara da cevap olur.

Ceza ne kadar?

Reklam Kurulu durdurma, düzeltme ve idari para cezası verebiliyor. Para cezası tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncelleniyor. Güncel rakamı Ticaret Bakanlığı’nın o yılki duyurusundan kontrol edin.

AB’ye tüketici ürünü satıyorum, ek bir kural var mı?

Evet. AB’nin 2024/825 sayılı Direktifi 27 Eylül 2026’dan itibaren genel çevresel iddiaları, karbon dengelemeye dayalı nötr iddiaları ve doğrulanmamış sürdürülebilirlik etiketlerini kısıtlıyor. Üye devletlerin ulusal uygulamasını satış yaptığınız ülke için ayrıca kontrol edin.

Kaynaklar

  • Ticaret Bakanlığı, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete, 1 Temmuz 2026, Sayı 33297
  • 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, madde 63 ve 77
  • Directive (EU) 2024/825, Official Journal of the European Union (EUR-Lex)
LinkedIn’de paylaş

İlgili yazılar

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; resmî mevzuat ve teşvik koşulları için birincil kaynakları (ilgili kurum/Resmî Gazete) teyit edin.

Dijital ya da yeşil dönüşümde nereden başlayacağınızı mı arıyorsunuz?

İkiz Eksen ile başlamak basit: önce mevcut durumunuzu ölçer, yol haritanızı birlikte çıkarırız. Büyük bir programla değil, tek bir adımla başlarsınız.