Ağustos 2026’nın ikinci haftasında KOSGEB, TEKMER işletici kuruluşları ve teknopark yönetici şirketleri için “COP31 Odaklı Hızlandırma Desteği” çağrısını açtı — yeşil teknoloji ve döngüsel ekonomi alanında çalışan girişimlerin küresel pazara hazırlanması için 6,5 milyon TL’ye kadar kaynak. Aynı hafta, geçen yıl Resmî Gazete’de yayımlanan Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı’nın (UDESEP) uygulama takvimi de işlemeye devam ediyor. İki haber birlikte okunduğunda ortaya net bir soru çıkıyor: bunların imalatçı bir KOBİ için somut karşılığı ne?
Cevap, çoğu zaman sanıldığından daha az “girişimcilik hikâyesi”, daha çok üretim planlaması meselesi. Bu yazıda döngüsel ekonominin resmî çerçevesini, kimin hangi destekten yararlanabildiğini ve bir üreticinin bugünden atabileceği adımları kaynaklı biçimde topladık.
Döngüsel ekonomi ne demek, ne demek değil
Döngüsel ekonomi, “al-üret-kullan-at” doğrusal modelinin yerine kaynakları mümkün olduğunca uzun süre döngüde tutan bir üretim mantığını koyuyor: hammadde kullanımını azaltmak, atığı girdiye çevirmek, ürünü tamir edilebilir ve geri dönüştürülebilir tasarlamak. Kavram yeni değil; asıl yeni olan, bunun artık gönüllü bir sürdürülebilirlik söylemi değil, mevzuata bağlanmış bir hedef olması.
Sık karışan bir nokta var: döngüsel ekonomi, karbon ayak izi hesaplama veya CBAM uyumuyla aynı şey değil. Karbon tarafı emisyona odaklanır; döngüsellik ise malzeme akışına — üretimde ne kadar bakir hammadde girdiği, ne kadar atık çıktığı, ürünün ömrü bittiğinde nereye gittiğiyle ilgilenir. İki gündem birbirini besler ama ayrı ayrı ölçülür, ayrı raporlanır.
UDESEP 2025-2028: yedi sektör, altı hedef, elli üç adım
Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda hazırlandı ve 20 Ekim 2025’te Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Plan, altı stratejik hedef altında toplanan 53 eylem içeriyor ve yedi öncelikli sektörü hedefliyor:
| Öncelikli sektör | İmalatçı için tipik konu |
|---|---|
| Ambalaj | Geri dönüştürülebilir/azaltılmış ambalaj tasarımı |
| Batarya ve araç | Ömür sonu geri kazanım, ikinci ömür kullanım |
| İnşaat ve binalar | Yıkım atığının yeniden değerlendirilmesi |
| Elektronik ve BİT | Elektronik atık, tamir edilebilirlik |
| Gıda ve biyokütle | Kayıp/israf azaltımı, yan ürün değerlendirme |
| Plastik | Geri dönüşüm oranı, tek kullanımlık azaltımı |
| Tekstil | Elyaf geri kazanımı, atık tekstilin girdiye dönüşü |
Bu tablo, planın kapsadığı alanı gösteriyor — her satırın kendi yol haritası, teşvik mekanizması ve mevzuat takvimi ayrı ayrı olgunlaşıyor. Bir üreticinin işi, kendi sektörünün hangi eylem maddesine denk geldiğini takip etmek; planın tamamını değil.
Sektör listesinde yer almıyor olmak, döngüsellik gündeminden muaf olmak anlamına gelmiyor. Plastik veya tekstil ambalajı kullanan bir makine imalatçısı, kendi sektöründe doğrudan hedeflenmese de tedarik zincirinin bir noktasında bu yedi sektörden biriyle kesişiyor — ambalaj tedarikçisi, elektronik aksam üreticisi ya da geri dönüşüm zorunluluğu olan bir müşteri üzerinden. Avrupa Birliği tarafında da benzer bir gündem işliyor: 2026 politika takviminde döngüsel ekonomi odaklı yeni bir mevzuat çalışması yer alıyor. AB’ye ihracat yapan üreticiler için iki hat — Türkiye’deki UDESEP ve AB’deki düzenleme çalışması — zamanla birbirini tamamlayan bir raporlama beklentisine dönüşebilir; bu nedenle erken hazırlığın maliyeti, geç kalmanın maliyetinden düşük kalıyor.
KOSGEB’in COP31 çağrısı: kimin işine yarıyor
Burada bir netlik payı gerekiyor, çünkü haber başlıkları bazen yanıltıcı okunabiliyor. KOSGEB’in COP31 Odaklı Hızlandırma Desteği’ne doğrudan bir KOBİ başvuru yapamıyor. Başvuru hakkı yalnızca TEKMER işletici kuruluşlarına ve GO belgesi sahibi teknopark yönetici şirketlerine ait; bu kuruluşlar en az 10 işletmeyi kapsayan, 1-3 ay süren hızlandırma programları kurguluyor ve destek bu programlar üzerinden işletmelere ulaşıyor. Çağrının başvuru penceresi 8-30 Ağustos 2026, üst limit 6,5 milyon TL (%100 geri ödemeli, 36 ay ödemesiz dönem sonrası taksitli), kapsanan kalemler yazılım, eğitim, danışmanlık, organizasyon ve tanıtım giderleri.
Bir imalatçı KOBİ için pratik sonuç şu: bu çağrı doğrudan başvurulacak bir hibe değil, ama bölgenizdeki TEKMER veya teknoparkın böyle bir hızlandırma programı açıp açmadığını sormaya değer bir gündem maddesi. Asıl KOBİ’ye doğrudan kanal, halen KOSGEB’in imalat sektörüne yönelik olgunluk temelli dijital ve yeşil dönüşüm destekleridir — bu yazının konusu farklı olduğu için burada tekrar etmiyoruz, güncel koşulları kosgeb.gov.tr üzerinden teyit edin.
Ölçmeden döngüsellik iddiası boşta kalır
UDESEP’in altı hedefinden biri “izleme ve raporlama” — yani plan, sektörlerden sadece niyet değil, veri de bekliyor: ne kadar hammadde girdi, ne kadar atık çıktı, geri kazanım oranı ne. Çoğu KOBİ’de bu veri ya hiç toplanmıyor ya da üretim, satın alma ve depo arasında dağınık tablolarda kayboluyor.
Pratikte döngüsellik yolculuğu üç adımda ilerliyor:
- Malzeme akışını ölç — girdi, fire, atık ve geri kazanım miktarlarını üretim hattından toplayın; sensör/M2M veya en azından tutarlı bir stok-fire kaydı ile başlayın.
- Veriyi tek kaynağa taşı — dağınık Excel’ler yerine ERP’de bir hammadde-fire-atık modülü kurun; raporun her ay aynı tanımla, aynı yerden çıkmasını sağlayın.
- Karar döngüsüne bağla — hangi hammaddenin fire oranı yüksek, hangi atık akışı gelir kapısına çevrilebilir sorusunu düzenli veriyle cevaplayın.
Bu üç adım, yeşil dönüşümdeki karbon ölçümüyle aynı mantığı paylaşıyor: önce ölçüm altyapısı, sonra rapor, sonra iyileştirme. Yeşil dönüşüm ve dijital dönüşüm çalışmalarını ayrı projeler olarak değil, aynı veri omurgasının iki yüzü olarak kurgulamak, hem başvuru dosyalarını hem de günlük üretim kararlarını kolaylaştırıyor — bu yaklaşıma ikiz dönüşüm sayfamızda daha ayrıntılı bakabilirsiniz.
İmalatçı için başlangıç noktası
Sektörünüz UDESEP’in yedi öncelikli alanından birine giriyorsa, ilk iş büyük bir dönüşüm projesi başlatmak değil, mevcut fire ve atık verinizin nerede durduğunu görmek. Bu görünürlük hem gelecekteki bir destek başvurusunun temelini oluşturur hem de kısa vadede maliyet düşürür — çünkü fire genelde önce bir kayıt problemi, sonra bir süreç problemidir.
Sıralama da önemli. Önce ölçüm altyapısını kurup üç-dört ay veri biriktirmeden bir destek başvurusuna veya sertifikasyon sürecine girişmek, elinizde henüz kanıtlanabilir bir taban çizgisi olmadan bir taahhüde girmek demek. Çoğu kurum bu sırayı tersine çeviriyor — önce “döngüsel dönüşüm” başlığıyla bir proje açıyor, veri altyapısını sonradan yamıyor — ve bu da hem başvuru dosyasını zayıflatıyor hem de ekibin gerçek darboğazı geç fark etmesine yol açıyor.
İkiz Eksen, sahadaki üretim ve malzeme verisini ölçme, ERP/otomasyon tarafında tek kaynağa taşıma ve yeşil/döngüsel raporlama ihtiyacına bağlama işini uçtan uca yürütür; Qera birikimindeki 550’den fazla müşteri ve 100’den fazla ERP entegrasyon deneyimi bu tarafta kullanılır. Nereden başlamanın kurumunuz için mantıklı olduğunu birlikte netleştirmek isterseniz, çözümlerimize göz atabilir ya da doğrudan iletişim üzerinden bir görüşme talep edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Döngüsel ekonomi ile CBAM/karbon ayak izi aynı şey mi?
Hayır. Karbon ayak izi ve CBAM emisyon ölçümüyle ilgilenir; döngüsel ekonomi ise malzeme/hammadde akışı ve atık yönetimiyle ilgilenir. İkisi aynı veri altyapısını paylaşabilir ama ayrı hesaplanır, ayrı raporlanır.
UDESEP hangi sektörleri kapsıyor?
Yedi öncelikli sektör var: ambalaj, batarya ve araç, inşaat ve binalar, elektronik ve bilgi-iletişim teknolojileri, gıda ve biyokütle, plastik, tekstil. Plan bu sektörlerde 53 eylem, altı stratejik hedef içeriyor (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 20 Ekim 2025).
KOSGEB’in COP31 çağrısına KOBİ olarak başvurabilir miyim?
Doğrudan hayır. Başvuru hakkı TEKMER işletici kuruluşları ve GO belgeli teknopark yönetici şirketlerine ait; destek, bu kuruluşların kuracağı hızlandırma programları üzerinden en az 10 işletmeye ulaşıyor. Bölgenizdeki TEKMER/teknoparka böyle bir program planlanıp planlanmadığını sormak mantıklı bir ilk adım.
Fire/atık verimi ölçmeye nereden başlanır?
Önce mevcut kayıt yönteminizi netleştirin — kağıt/Excel mi, ERP’de bir modül mü var mı. Yoksa, üretim hattında en yüksek fire oranına sahip 2-3 kalemden başlayıp düzenli bir kayıt disiplini kurmak, kapsamlı bir sistem kurmaktan daha hızlı sonuç verir.
Bu rakamlara güvenebilir miyim?
Yazıdaki tutar, tarih ve kapsam bilgileri KOSGEB ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kaynaklarına dayanıyor; ancak destek programlarının koşulları dönemsel olarak güncellenebiliyor. Başvuru öncesi güncel şartları kosgeb.gov.tr ve ilgili bakanlık kaynağından teyit edin.