Karbon, atık ve enerji başlıklarına odaklanan bir imalatçının önüne bir de su çıkıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Su Verimliliği Yönetmeliği, belirli sanayi tesislerinden su verimliliği sistemi kurmalarını ve bunu belgelendirmelerini istiyor. İlk kademedeki belgenin adı Mavi Belge.
Yönetmelik Aralık 2024’te yayımlandı ve sanayi tesisleri için sistem kurma süresini yayımdan itibaren 18 ay olarak koydu. Bakanlığın sıkça sorulan sorular sayfası bu sürenin sonunu 27 Haziran 2026 olarak veriyor. Yani takvim dolmuş durumda. Bu yazıda yükümlülüğün kimleri kapsadığını, belgenin üç kademesini ve işe veriyle nasıl başlanacağını yönetmelik metnine dayanarak topluyoruz.
Yönetmelik kimi kapsıyor?
Yükümlülük Ek-1’de sayılıyor. Sanayi tarafında üç grup var:
- Ek-2’deki NACE kodlarından birinde faaliyet gösteren ve 50 ve üzeri çalışanı bulunan tesisler
- Organize sanayi bölgeleri
- Serbest bölgeler ve endüstri bölgeleri
Ek-2 listesi gıda, içecek, tekstil, deri, ağaç ürünleri, kâğıt, kimya, plastik, ana metal ve elektrikli teçhizat gibi imalat bölümlerinden seçilmiş tek tek kodları içeriyor. Bu yüzden “sektörüm var mı?” sorusu yetmiyor, faaliyet kodunuzu listede aramanız gerekiyor. Aynı yönetmelik belediyeleri, alışveriş merkezlerini, otelleri ve büyük sulama tesislerini de ayrı takvimlerle kapsıyor ancak imalatçı için asıl liste Ek-2.
Yükümlü olmayan su kullanıcıları için de bir madde var. Geçici Madde 1’e göre bu kullanıcılar Bakanlığın isteyeceği su kullanım verisini istenen biçimde bildirmek zorunda.
Sistem kurmak ne demek?
Madde 5, kurulum için dört adım sayıyor:
- Faaliyetin büyüklüğüne uygun sayıda personel görevlendirmek
- Su verimliliği planı hazırlamak
- Eğitim ve bilinçlendirme çalışması yapmak
- Planı uygulamak, izlemek ve raporlamak
Madde 6’ya göre plan şunları içeriyor: mevcut ve planlanan su kullanımı, mevcut uygulamalar, hedefler ve gerekli tedbirler, insan kaynağı ile finansman ihtiyacı, eğitim planı. Beş yıllık uygulama takvimiyle birlikte Bakanlığın bilgi sistemine girilip onaya sunuluyor. Sonuçlar her yıl izlenip sisteme giriliyor. Hedeflere ulaşma riski doğarsa plan güncellenerek yeniden onaya gönderiliyor.
Belgenin üç kademesi
Su verimliliği belgesi mavi, yeşil ve turkuaz olarak düzenleniyor. Belgenin geçerlilik süresi beş yıl.
| Kademe | Kimden isteniyor | Sanayi tesisi için kriterlerden bazıları |
|---|---|---|
| Mavi | Sistemi kuran herkese veriliyor | Personel görevlendirme, mevcut durum tespiti, hedef ve plan, eğitim, bilgilendirme (Ek-3) |
| Yeşil | Ek-2’deki NACE faaliyetleri en fazla beş yıl içinde başvuruyla yükümlü | Toplam su kullanımının %10’unun geleneksel olmayan kaynaklardan karşılanması, sektör rehberindeki tekniklerin uygulanması (Ek-4) |
| Turkuaz | Gönüllü | Atık suyun en az %20’sinin geri kazanılması, TS ISO 46001 ve TS EN ISO 14046 belgeleri (Ek-5) |
Yeşil Belge’de TS ISO 46001 Su Verimliliği Yönetim Sistemi belgesi şartı ilk başvuruda aranmıyor, yenilemede zorunlu oluyor. Madde 7’ye göre Bakanlığın uygun görüşüyle yeşil belge başvuru süresi en fazla yedi yıla uzatılabiliyor. Bunun için tesislerin yeşil belge kriterlerine ulaşmayı gösteren bir iş termin planı sunması gerekiyor.
Geleneksel olmayan su kaynakları tanımda şöyle sayılıyor: atık sular, yağmur suyu, gri su, acı su ve deniz suyu.
Başvuru nasıl işliyor?
Başvuru Su Verimliliği Bilgi Sistemi üzerinden yapılıyor. Madde 8 ve 9’a göre işleyiş şöyle:
- Bakanlık başvuruyu 60 gün içinde değerlendiriyor, gerekirse yerinde inceleme yapıyor.
- Eksik varsa bildirim tarihinden itibaren 60 gün içinde tamamlamak gerekiyor. Tamamlanmazsa başvuru reddediliyor.
- Belge kriterlerinde değişiklik olursa 60 gün içinde bilgi sistemi üzerinden bildirim şart. Bildirmezseniz belge iptal edilebiliyor.
- Beyan eksikliği veya sistemin uygulanmadığının tespiti halinde 90 gün iyileştirme süresi veriliyor. Süre sonunda düzelme yoksa belge iptal ediliyor.
- Belge yenileme için geçerlilik bitmeden üç ay önce başvurmak gerekiyor.
- Belge ücretini her yıl Bakanlık belirliyor, bu yüzden tutarı sitesinden kontrol edin.
Yönetmelik para cezası maddesi içermiyor. Yaptırım belge iptali ve yeniden başvuru zorunluluğu şeklinde işliyor. Başka mevzuattan doğabilecek sonuçlar için danışmanınıza ya da Bakanlığa sorun.
Asıl iş veri tarafında
Mavi Belge’nin kriterleri belgeyle sınırlı kalmıyor. Mevcut durumu belirlemek için suyun nereden girdiğini, hangi hatta ne kadar kullanıldığını ve nereye çıktığını bilmeniz gerekiyor. Bakanlık SSS’sine göre Mavi aşamada kabul görmüş mühendislik yöntemleriyle hesaplanan ya da tahmin edilen değerler yeterli olabiliyor. Mavi’den sonra ise Yeşil’e kadar geçen sürede su tüketiminin düzenli ölçülüp kaydedilmesi bekleniyor.
Pratikte işi uzatan şeyler tanıdık:
- Kuyu, şebeke ve tankerle gelen suyun ayrı kayıtlarda tutulması
- Sayaçların yalnızca tesis girişinde bulunması, hat veya proses bazında olmaması
- Faturaların muhasebede, üretim miktarlarının ERP’de durması ve ikisinin hiç eşleşmemesi
Hedef koymak için ürün başına su tüketimini bilmek lazım. Bu ise üretim verisiyle su sayacı verisinin aynı yerde buluşmasını gerektiriyor. Aynı veri altyapısı enerji izleme, karbon ayak izi ve atık kaydı için de gerekiyor. Sayaçlardan okuma alıp ERP’deki ürün ve vardiya bilgisiyle birleştiren bir yapı kuran firma, üç ayrı yükümlülüğü tek veriyle besliyor. Makine ve sayaç verisini toplamanın yolları için makineden veri toplama yazımıza bakabilirsiniz.
Önerdiğimiz sıra
- Kapsamı netleştirin. Faaliyet kodunuz Ek-2’de mi, çalışan sayınız 50 ve üzeri mi? OSB içindeyseniz bölgenin kendi yükümlülüğünü de sorun.
- Başvuru durumunuzu kontrol edin. Süre Bakanlık SSS’sine göre geçti. Başvurunuz yoksa Bakanlıkla iletişime geçip nasıl ilerlemeniz gerektiğini yazılı alın.
- Su haritasını çıkarın. Giriş noktaları, sayaçlar, kuyular, proses ve çıkış noktaları.
- Ekibi ve hedefi belirleyin. Madde 5’teki personel görevlendirmesini yapın.
- Planı yazın. Beş yıllık uygulama takvimi, bütçe ve eğitim planıyla.
- Ölçüm altyapısını kurun. Hat bazında sayaç, kayıt ve ERP bağlantısı.
İkiz Eksen bu işte nasıl yardımcı oluyor?
Biz işi ölçümden başlatıyoruz. Suyun nerede girip nerede çıktığını, hangi sayaçların eksik olduğunu birlikte çıkarıyoruz. Sonra bu veriyi ERP ve raporlama katmanında düzenli akacak hâle getiriyoruz. Qera ile 550’den fazla müşteride, 15’ten fazla sektörde edindiğimiz ERP deneyimini bu aşamada kullanıyoruz. Altyapıyı Microsoft Azure üzerinde kuruyor, hizmeti Türkiye genelinde anahtar teslim veriyoruz. Plan metni ve belge başvurusu için ise ilgili alanda uzman danışmanlarla çalışıyoruz.
Tesisiniz için hangi veriyi nereden toplayacağınızdan emin değilseniz çözümlerimize göz atın ya da bizimle iletişime geçin. Dijital ve yeşil işleri tek planda yürütmek isterseniz ikiz dönüşüm sayfamız yol haritasını anlatıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Mavi Belge zorunlu mu?
Ek-1 kapsamındaki tesisler için evet. Ek-2’deki NACE kodlarında faaliyet gösteren 50 ve üzeri çalışanlı tesisler, OSB’ler, serbest bölgeler ve endüstri bölgeleri kapsamda. Kapsam dışındaki işletmeler gönüllü olarak başvurabiliyor.
Kaç çalışanı olan tesis kapsamda?
Endüstriyel faaliyetlerde Ek-2’deki NACE kodlarından birinde faaliyet gösteren ve 50 ve üzeri çalışanı bulunan tesisler Ek-1’de sayılıyor. Faaliyet kodunuzun listede olup olmadığına Ek-2’den bakın.
Belge ne kadar geçerli?
Tüm belge kademelerinin geçerlilik süresi beş yıl. Yenileme için bitişten üç ay önce başvuru gerekiyor.
Yeşil Belge’ye ne zaman geçmeliyim?
Ek-2’deki NACE faaliyetleri için Mavi Belge’den sonra en fazla beş yıl içinde Yeşil Belge başvurusu gerekiyor. Bakanlığın uygun görüşüyle bu süre yedi yıla kadar uzayabiliyor.
Su sayacı kurmak zorunlu mu?
Mavi aşamada yönetmelik metni sayaç şartı koymuyor. Bakanlık SSS’sine göre bu aşamada hesaplanan veya tahmin edilen değerler yeterli olabiliyor. Mavi’den sonra, Yeşil’e kadar su tüketiminin düzenli ölçülüp kaydedilmesi bekleniyor. Hat bazında ölçüm hedef koymayı da kolaylaştırıyor.
Bu yazıdaki hükümler Tarım ve Orman Bakanlığı’nın yayımladığı Su Verimliliği Yönetmeliği metnine ve Bakanlığın sıkça sorulan sorular sayfasına dayanıyor. Süreler, belge ücretleri ve kapsam için Su Verimliliği Bilgi Sistemi’ni ve Bakanlık duyurularını izleyin, kararınızı resmî kaynaktan teyit ederek verin.
