Bir imalatçı için yeşil dönüşüm genelde iki soruyla başlar: hangi yatırım önce yapılır, hangi kurumdan destek alınır. Bu yaz iki kurum aynı anda cevap verdi. KOSGEB, güneş enerjisi ve döngüsel ekonomi yatırımlarına yönelik Yeşil Sanayi Destek Programı’nı somut rakamlarla açıkladı; TÜBİTAK ise 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm çağrısının 2026-1 dönemini, önceki çağrılara göre değişen kurallarla yayınladı. İkisi de aynı büyük şemsiyenin parçası: Dünya Bankası destekli Türkiye Yeşil Sanayi Projesi.
Bu yazıda üç kaynağı (KOSGEB, TÜBİTAK, proje sayfası) tek yerde topladık: kim ne kadar destek alabilir, hangi harcamalar kapsam içinde, hangi işletme hangi kapıya gitmeli. Rakamlar iddialı görünebilir ama karşılığı somut: çatıya güneş paneli koyan bir dökümhane ile atık suyunu geri kazanan bir tekstil üreticisi, aynı şemsiye altında farklı destek hattından yararlanıyor.
Dünya Bankası destekli üç bileşenli proje
Türkiye Yeşil Sanayi Projesi, Dünya Bankası’nın finanse ettiği, altı yıla yayılan 450 milyon dolarlık bir program. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, iki uygulayıcı kurum üzerinden yürüyor:
- KOSGEB bileşeni — 250 milyon dolar, KOBİ’lerin yenilenebilir enerji, kaynak verimliliği, atık yönetimi ve döngüsel ekonomi yatırımlarına kredi desteği.
- TÜBİTAK bileşeni — 175 milyon dolar, yeşil teknoloji/ürün/süreç geliştiren firmaların Ar-Ge ve inovasyon faaliyetlerine destek.
Projenin öncelikli sektörleri arasında demir-çelik, alüminyum, çimento, kimyasallar, plastik ve gübre üretimi var; döngüsel ekonomi, temiz enerji, sürdürülebilir tarım ve akıllı ulaşım gibi yatay temalar da kapsama dahil. CBAM’ın kapsadığı sektörlerle örtüşme tesadüf değil — proje, AB’ye ihracat yapan enerji-yoğun sanayinin karbon maliyetini düşürmesini hedefliyor.
KOSGEB Yeşil Sanayi Destek Programı: güneş enerjisi ve döngüsel ekonomi
KOSGEB’in bu bileşeni, iki ayrı destek hattından oluşuyor. İkisi de geri ödemeli (kredi niteliğinde), hibe değil.
| Hat | Kapsam | Üst limit | Destek oranı |
|---|---|---|---|
| Güneş enerjisi | Çatı üstü ve tesis içi güneş enerjisi sistemleri | 14.000.000 TL | %60 |
| Temiz ve döngüsel ekonomi | Enerji verimliliği, su verimliliği, atık yönetimi, endüstriyel simbiyoz | 4.000.000 TL | %70 |
Deprem bölgelerinde faaliyet gösteren ve hasar gören işletmelerde destek oranı %80-90’a kadar çıkabiliyor. Proje süresi minimum 8, maksimum 12 ay olarak belirlenmiş; uygun giderler arasında makine-teçhizat, personel, yazılım ve hizmet alımları yer alıyor. Başvuru, KOSGEB’in e-Hizmetler portalı üzerinden e-Devlet girişiyle yapılıyor.
“Temiz ve döngüsel ekonomi” hattının kapsamı ilk bakışta göründüğünden geniş: enerji verimliliği projeleri (izolasyon, motor/kompresör verimi, ısı geri kazanımı), su verimliliği (arıtma, geri kazanım), atık yönetimi (ayrıştırma, geri dönüşüm hattı) ve endüstriyel simbiyoz — yani bir tesisin atığının/yan ürününün başka bir tesise girdi olarak aktarılması — bu tek hattın altında değerlendiriliyor. Bu da tek bir başvuru dosyasıyla birden fazla iyileştirmeyi finanse etme imkânı veriyor.
Bu rakamlar KOSGEB’in resmî destek sayfasından alındı; başvuru döneminde bütçe tükenmesi veya kriter güncellemesi olabileceğinden, başvurudan hemen önce kosgeb.gov.tr üzerinden teyit edilmesi önerilir.
TÜBİTAK 1832 çağrısı: 2026-1 döneminde değişen kural
TÜBİTAK’ın 1801 kodlu Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı çatısı altındaki 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm çağrısı, 2026’nın ilk döneminde başvuruya açıldı. Bu çağrı da Türkiye Yeşil Sanayi Projesi’nin TÜBİTAK bileşenini işletiyor.
Kapsam, teknoloji olgunluk seviyesi (TRL) 3 ile 9 arasındaki Ar-Ge çalışmaları: kavram aşamasını geçmiş bir teknoloji için yeni prototip geliştirme, mevcut bir Ar-Ge prototipini iyileştirme veya ticarileştirme öncesi doğrulama testleri. Destek, Dünya Bankası kredisi kapsamında geri ödemeli olarak veriliyor; üst limitler ölçeğe göre değişiyor:
- Mikro/küçük ölçekli KOBİ: 500.000 ABD doları
- Orta ölçekli KOBİ: 800.000 ABD doları
- Büyük ölçekli firma: 1.500.000 ABD doları
2026-1 çağrısındaki asıl değişiklik teknik: önceki dönemlerde bir kuruluş en fazla 2 Dünya Bankası destekli projeden yararlanabiliyordu, bu sınır kaldırıldı. Bunun yerine kuruluş bazlı bütçe takibi getirildi — yani ölçeğe göre belirlenen üst limiti aşmadığı sürece bir firma birden fazla proje ile başvurabiliyor. Ayrıca çağrı kapsamındaki yeşil dönüşüm Ar-Ge/inovasyon konu başlıkları genişletildi; bu da daha önce “tam oturmuyor” diye başvurmaktan vazgeçen firmalara ikinci bir şans anlamına geliyor.
Başvuru, TÜBİTAK’ın diğer sanayi Ar-Ge programlarında olduğu gibi proje önerisi, bütçe/gider planı ve iş paketleri üzerinden yürüyor; değerlendirme panel/hakem sürecinden geçiyor. KOSGEB’in daha standart, form-ağırlıklı sürecine kıyasla TÜBİTAK tarafı proje yazımı ve teknik gerekçelendirme gerektiriyor — bu yüzden başvuru süresi de genelde daha uzun.
Hangi kapı hangi işletmeye uygun
İki kanal farklı ihtiyaçlara hitap ediyor:
- Yatırım ağırlıklı, kısa vadeli ihtiyaç → KOSGEB. Güneş enerjisi santrali kurmak, enerji verimliliği ekipmanı almak, atık/su döngüsünü iyileştirmek gibi somut, uygulanabilir bir yatırımınız varsa ve 8-12 aylık bir proje takvimi işinize uyuyorsa KOSGEB hattı daha hızlı sonuç verir.
- Ar-Ge/prototip ağırlıklı, teknoloji geliştirme → TÜBİTAK. Yeni bir süreç, ürün veya teknolojiyi geliştiriyor, test ediyor veya ticarileştirme öncesi doğruluyorsanız TÜBİTAK 1832 daha uygun; ölçek büyüdükçe (orta/büyük firma) üst limit de büyüyor.
İki hattı aynı anda kullanmak da mümkün: örneğin TÜBİTAK’la geliştirilen bir enerji verimliliği teknolojisinin tesis içi uygulaması KOSGEB hattından finanse edilebilir. Bu tür kombinasyonlarda başvuru sırası ve zamanlaması kritik olduğundan, her iki kurumun güncel şartnamesini birlikte okumak gerekiyor.
Örnek bir senaryo şöyle işleyebilir: bir metal işleme tesisi önce KOSGEB’in temiz/döngüsel ekonomi hattından ısı geri kazanım sistemi kurar (kısa vadeli, uygulanabilir yatırım); aynı tesis paralelde TÜBİTAK 1832 kapsamında atık ısıyı elektriğe çeviren bir prototip geliştirir (uzun vadeli, Ar-Ge ağırlıklı). İkisi çakışmaz çünkü biri “mevcut teknolojiyi uygula”, diğeri “yeni teknoloji geliştir” sorusuna cevap veriyor.
Başvuru öncesi hazırlık: ölçülebilir bir taban çizgisi
Her iki program da başvuru dosyasında ölçülebilir bir mevcut durum bekliyor: enerji tüketimi, üretim verisi, hedeflenen tasarruf veya emisyon azaltımı. Bu veri elinizde yoksa dosya eksik kalır, değerlendirme süreci uzar.
Pratikte hazırlık genelde şu sırayla ilerler:
- Ölç — sayaç, sensör ve makineden makineye (M2M) veri toplama ile enerji/üretim tabanını çıkarın.
- Dönüştür — dağınık tabloları tek kaynağa taşıyın; başvuru dosyasını ve sonraki izleme raporlarını sistemden üretilebilir hale getirin.
- Sürdür — onay sonrası izleme dönemini de aynı veri altyapısıyla raporlayın; çoğu program ara/son rapor istiyor.
Bu üç adımı proje başvurusundan aylar önce kurmak, hem başvuru dosyasını güçlendiriyor hem de değerlendirme sürecinde “beklenen tasarruf ne kadar” sorusuna somut cevap vermeyi mümkün kılıyor. Sonradan, bir tabloya “tahmini %X tasarruf” yazmak yerine, ölçüm sisteminden gerçek zamanlı veriyle destekli bir gerekçe sunmak — değerlendirici için de başvuru sahibi için de daha az risk taşıyor.
İkiz Eksen’in yaklaşımı
İkiz Eksen, bu hazırlığın veri tarafını üstlenir: sahadaki ölçümü kurar, dijital dönüşüm tarafında ERP/IoT ile veriyi tek kaynağa taşır, yeşil dönüşüm tarafında başvuru ve izleme raporlarının dayanacağı ölçüm altyapısını hazırlar. KOSGEB ve TÜBİTAK gibi programların beklediği taban çizgisini uçtan uca, Türkiye genelinde kurar.
Hangi programın kurumunuza uygun olduğunu birlikte netleştirebiliriz. Çözüm odaklarımıza göz atın ya da doğrudan bize ulaşın — mevcut veri altyapınızı konuşalım.
Sıkça Sorulan Sorular
KOSGEB Yeşil Sanayi Destek Programı hibe mi, kredi mi?
Geri ödemeli destek — kredi niteliğinde, doğrudan hibe değil. Güneş enerjisi hattında üst limit 14.000.000 TL (%60 oran), temiz/döngüsel ekonomi hattında 4.000.000 TL (%70 oran); deprem bölgesindeki hasarlı işletmelerde oran daha yüksek olabiliyor.
TÜBİTAK 1832 çağrısına hangi firmalar başvurabilir?
Program, TRL 3-9 aralığında yeşil dönüşüm Ar-Ge çalışması yürüten mikro/küçük KOBİ’den büyük ölçekli firmaya kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Üst limit ölçeğe göre 500.000 ile 1.500.000 ABD doları arasında değişiyor.
İki programa aynı anda başvurabilir miyim?
Teknik olarak mümkün — biri Ar-Ge/prototip tarafını, diğeri uygulama/yatırım tarafını finanse edebilir. Ancak her iki kurumun da kendi başvuru koşulu ve takvimi var; kombinasyon planlıyorsanız güncel şartnameleri birlikte değerlendirin.
Başvuru için önce hangi veriye ihtiyacım var?
Genelde bir enerji/üretim taban çizgisi ve hedeflenen tasarruf veya azaltım tahmini isteniyor. Ölçüm altyapınız yoksa, başvuru öncesi bu veriyi kurmak dosyayı hem hızlandırır hem güçlendirir.
Bu rakamlara güvenebilir miyim?
Bu yazı KOSGEB ve TÜBİTAK’ın resmî sayfalarındaki bilgilere dayanıyor (Ağustos 2026 itibarıyla). Destek programlarının bütçesi, üst limitleri ve takvimi dönemsel olarak güncellenir; başvuru öncesi mutlaka kosgeb.gov.tr ve tubitak.gov.tr üzerinden teyit edin.